Adroddiad yr Ymchwiliad: y broses cofrestru ar gyfer pleidleisio i ddinasyddion yr UE sy'n preswylio yn y DU ar gyfer etholiadau Senedd Ewrop a gynhelir yn y DU

Overview

Cafodd rhai o ddinasyddion aelod-wladwriaethau eraill yr UE a oedd yn byw yn y DU, ac a oedd am bleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop yn 2019 yn y DU, anawsterau wrth geisio sicrhau eu bod wedi eu cofrestru i bleidleisio. Yn y pen draw, golygodd hyn nad oedd rhai pobl oedd â hawl i bleidleisio ac a oedd am bleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop yn y DU yn gallu gwneud hynny.

Gwnaethom edrych ar y broses gofrestru ar gyfer dinasyddion yr UE a oedd yn preswylio yn y DU mewn perthynas ag etholiadau Senedd Ewrop, a'r hyn a ddigwyddodd yn ymarferol cyn y diwrnod pleidleisio ym mis Mai 2019 i alluogi dinasyddion yr UE i gofrestru i bleidleisio ac i bleidleisio yn y DU, Gwnaethom hefyd gasglu tystiolaeth o'r effaith ar ddinasyddion yr UE a'u gallu i gofrestru a phleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop yn y DU.

Mae'n nodi yn fanwl:

  • y broses ar gyfer cofrestru i bleidleisio i ddinasyddion Aelod-wladwriaethau eraill yr UE
  • y cefndir i'r polisi a'r ddeddfwriaeth
  • beth a wnaeth y Comisiwn Etholiadol, Llywodraeth y DU a Swyddogion Cofrestru Etholiadol i hyrwyddo ymwybyddiaeth o'r broses gofrestru i ddinasyddion yr UE
  • data am gofrestru dinasyddion yr UE 

Ein canfyddiad

I grynhoi, gwnaeth yr adborth a'r sylwadau a gawsom gan ddinasyddion yr UE, eu teuluoedd a chynrychiolwyr etholedig amlygu tri maes a oedd yn achosi pryder:

  • nid oeddent wedi bod yn ymwybodol o'r angen i gwblhau datganiad ychwanegol yn ogystal â chais i gofrestru i bleidleisio
  • nid oeddent wedi gallu cyflwyno datganiad mewn pryd cyn y dyddiad cau a nodir yn y gyfraith
  • roeddent yn credu eu bod wedi cyflwyno datganiad mewn pryd, ond ni chawsant eu cynnwys ar y gofrestr etholiadol ac nid oeddent yn gallu pleidleisio

Nid yw'n bosibl cadarnhau'n derfynol sawl un yr effeithiwyd arnynt. Mae hyn am nad oes ffynonellau data cynhwysfawr ar gael i ni nac unrhyw gorff arall a fyddai'n dweud wrthym sawl pleidleisiwr oedd am gofrestru ac a fethodd â gwneud hynny, neu a fyddai'n dweud wrthym sawl un a aeth i orsaf bleidleisio ar 23 Mai ond na chafodd bapur pleidleisio.

Mae data a ddarparwyd gan Swyddogion Cofrestru Etholiadol ar ôl yr etholiadau yn dangos, yn yr wythnosau cyn y dyddiad cau, fod mwy na 40,000 o ddinasyddion yr UE wedi cyflwyno datganiad a gafodd ei dderbyn a'i brosesu, a oedd yn golygu eu bod, felly, yn gallu pleidleisio yn y DU yn etholiadau Senedd Ewrop yn 2019.

At ei gilydd, cafodd tua 450,000 eu cofrestru i bleidleisio yn yr etholiadau Senedd Ewrop hyn o ganlyniad i ddychwelyd datganiad ('ffurflen UC1'), sef ychydig dros un rhan o bump o ddinasyddion o Aelod-wladwriaethau eraill yr UE, a oedd wedi cael eu cynnwys yng nghofrestr llywodraeth leol Mai 2019.

Ni chyflwynodd tua phedwar o bob pump o ddinasyddion yr UE (1.7 miliwn) a oedd wedi cofrestru i bleidleisio'n flaenorol, ddatganiad ychwanegol mewn pryd i gael eu cofrestru i bleidleisio yn etholiadau Seneddol Ewrop yn y DU.

Efallai bod rhai o'r bobl hyn wedi dymuno pleidleisio yn y DU ond nad oeddent wedi gallu cyflwyno datganiad mewn pryd cyn y dyddiad cau, er nad oes gennym unrhyw ddata sy'n ein galluogi i asesu sawl un oedd yn y sefyllfa hon.

Yn yr un modd, nid yw'n bosibl asesu faint o'r bobl hyn a ddewisodd bleidleisio yn Aelod-wladwriaeth yr UE lle roedd ganddynt ddinasyddiaeth, neu a benderfynodd beidio â phleidleisio yn yr etholiadau o gwbl. 

Ein tystiolaeth

Rydym wedi dadansoddi tystiolaeth o ystod eang o ffynonellau i nodi'r anawsterau a gafodd rhai o ddinasyddion yr UE yn y DU wrth gofrestru i bleidleisio a chyflwyno eu datganiad cyn y dyddiad cau cyfreithiol, sef 7 Mai 2019.

Roedd ein tystiolaeth yn cynnwys:

  • galwadau a wnaed ac e-byst a anfonwyd i'n llinellau ymholiadau 
  • cwynion ffurfiol a wnaed yn uniongyrchol i ni
  • pryderon a godwyd gan ASau - drwy gwestiynau seneddol a gohebiaeth (cyn ac ar ôl yr etholiadau) am y broses gofrestru i ddinasyddion yr UE a'r ffaith nad oedd dinasyddion yr UE yn gallu pleidleisio 
  • adborth gan aelodau'r Bwrdd Cydlynu a Chynghori Etholiadol (ECAB) - grŵp a gydlynwyd gan y Comisiwn Etholiadol a Swyddfa'r Cabinet (sy'n dwyn ynghyd y 12 o Swyddogion Canlyniadau Rhanbarthol o bob rhan o'r DU), ar eu profiadau ynghylch cofrestriad a chyfranogiad dinasyddion yr UE a pha weithgarwch a gyflawnwyd ganddynt i ddweud wrth ddinasyddion yr UE beth roedd yn rhaid iddynt ei wneud er mwyn gallu pleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop 
  • adborth gan weinyddwyr etholiadol am yr heriau a wynebwyd ganddynt mewn perthynas â dinasyddion yr UE yn cofrestru i bleidleisio ac yn pleidleisio 
  • data gan Swyddogion Cofrestru Etholiadol ynghylch sawl dinesydd o Aelod-wladwriaethau eraill yr UE a oedd wedi eu cofrestru i bleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop yn 2019, a phwy a oedd wedi cael eu cynnwys yng nghofrestr llywodraeth leol Mai 2019.

Y broses ar gyfer cofrestru i bleidleisio i ddinasyddion Aelod-wladwriaethau eraill yr UE

Hyrwyddo ymwybyddiaeth o'r broses gofrestru ar gyfer dinasyddion Aelod-wladwriaethau eraill yr UE

Effaith ar ddinasyddion yr UE

Sawl un o ddinasyddion yr UE oedd wedi'u cynnwys ar y gofrestr?

Ar ôl yr etholiadau, gwnaethom gysylltu â Swyddogion Cofrestru Etholiadol ledled y DU i ofyn iddynt roi gwybodaeth i ni am sawl dinesydd arall o Aelod-wladwriaethau eraill yr UE oedd wedi eu cofrestru i bleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop yn 2019.

Gwnaethom hefyd ofyn am wybodaeth am nifer y dinasyddion o Aelod-wladwriaethau eraill yr UE a oedd wedi cael eu cynnwys yng nghofrestr llywodraeth leol Mai 2019.

Dengys hyn fod tua 450,000 (21%) o ddinasyddion o Aelod-wladwriaethau eraill yr UE a oedd wedi cael eu cynnwys yng nghofrestr llywodraeth leol Mai 2019 hefyd wedi'u cofrestru i bleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop yn y DU ar 23 Mai 2019.

Roedd y gyfran hon yn amrywio cryn dipyn o un ardal awdurdod lleol i'r llall, er i dri chwarter yr holl Swyddogion Cofrestru Etholiadol a ddychwelodd ddata atom nodi bod rhwng 10% a 30% o ddinasyddion o Aelod-wladwriaethau eraill yr UE a oedd wedi cael eu cynnwys yng nghofrestr llywodraeth leol mis Mai hefyd wedi eu cofrestru i bleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop yn y DU ar 23 Mai 2019.

Nid yw'n bosibl i ni ganfod sawl un o'r rhai oedd wedi'u cofrestru i bleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop yn y DU fyddai wedi dymuno pleidleisio yn y DU ond nad oeddent yn gallu cyflwyno'r datganiad mewn da bryd cyn y dyddiad cau.

Yn yr un modd, nid yw'n bosibl asesu faint o'r bobl hyn a ddewisodd bleidleisio yn Aelod-wladwriaeth yr UE lle roedd ganddynt ddinasyddiaeth, neu a benderfynodd beidio â phleidleisio yn yr etholiad o gwbl.

Yn gyffredinol, gwnaeth tua 37.2% o'r holl etholwyr cofrestredig bleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop ym mis Mai 2019 yn y DU. Y ganran a bleidleisiodd yn etholiadau Senedd Ewrop yn y DU yn 2014 oedd 35.4%.

Cymharu ag etholiadau Senedd Ewrop yn 2014

Canfu ein hamcangyfrifon o gyflawnrwydd cofrestri etholiadol llywodraeth leol fod dinasyddion o Aelod-wladwriaethau eraill yr UE yn llai tebygol o gael cofnodion cofrestr etholiadol cyflawn (h.y. o gael eu cynnwys ar y gofrestr yn eu cyfeiriad cyfredol) na dinasyddion y DU.

Ym Mhrydain Fawr, amcangyfrifwyd bod y gyfradd cyflawnrwydd ymhlith dinasyddion o Aelod-wladwriaethau eraill yr UE yn 54% ym mis Rhagfyr 2018 (yn debyg i'r 53% a welwyd ym misoedd Chwefror/Mawrth yn 2014). Mae hyn yn cymharu ag 86% ar gyfer dinasyddion y DU a dinasyddion Gwyddelig ym mis Rhagfyr 2018.

Ar ôl etholiadau Senedd Ewrop ym mis Mai 2019 gofynnom i Swyddogion Cofrestru Etholiadol ddweud wrthym faint o ddinasyddion o Aelod-wladwriaethau eraill yr UE oedd wedi cael eu hychwanegu at y gofrestr o etholwyr Senedd Ewrop drwy'r hysbysiadau interim o newid i'r cofrestri (yn yr wythnosau cyn y dyddiad cau ar gyfer cofrestru).

Cawsom ddata yn cwmpasu pump ardal, a ddangosodd fod tua 400,000 o ddinasyddion o Aelod-wladwriaethau eraill yr UE wedi eu hychwanegu at y cofrestri cyn etholiadau 2019.

Mae ffigurau o 2014, pan na ddarparodd 29 o Swyddogion Cofrestru Etholiadol ddata i ni, yn dangos bod tua 325,000 o ddinasyddion o Aelod-wladwriaethau eraill yr UE wedi cael eu hychwanegu at y cofrestri cyn etholiadau Senedd Ewrop ym mis Mai 2014.

Fodd bynnag, mae ceisio cymharu data 2014 â data 2019 yn anodd oherwydd y lefelau gwahanol o ddiffyg ymateb gan Swyddogion Cofrestru Etholiadol, y cynnydd yn nifer absoliwt y dinasyddion cymwys o'r UE yn y DU rhwng 2014 a 2019, a'r dosbarthiad cynharach o ffurflenni UC1 yn 2014 (a allai fod wedi golygu bod mwy o etholwyr wedi cael eu hychwanegu at y gofrestr o etholwyr Senedd Ewrop yn y cyfnod cyn yr hysbysiadau interim o newid).

Y rhesymau pam nad oedd rhai o ddinasyddion yr UE wedi gallu pleidleisio

Rydym wedi edrych ar dystiolaeth o ystod eang o ffynonellau lle y codwyd pryderon ynghylch y ffaith nad oedd dinasyddion yr UE yn gallu pleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop yn y DU ym mis Mai 2019. Roedd y ffynonellau hyn yn cynnwys: 

  • 149 o alwadau a wnaed ac e-byst a anfonwyd yn uniongyrchol i linell ymholiadau'r Comisiwn Etholiadol 
  • 618 o gwynion ffurfiol a godwyd yn uniongyrchol gyda'r Comisiwn Etholiadol - gwnaethom edrych ar sampl o'r cwynion hyn a gadarnhaodd eu bod yn cyfateb i'r canfyddiadau o'n ffynonellau data eraill 
  • pryderon a godwyd gan ASau - drwy gwestiynau seneddol a gohebiaeth - cyn ac ar ôl yr etholiadau ynghylch y ffaith nad oedd rhai o ddinasyddion yr UE yn gallu cofrestru i bleidleisio nac yn gallu pleidleisio

Canfuom fod rhai o'r rhesymau pam nad oedd rhai o ddinasyddion yr UE yn gallu pleidleisio yn rhannu yn dri phrif faes.

Mae hefyd yn debygol bod rhai o ddinasyddion Aelod-wladwriaethau eraill yr UE wedi dewis pleidleisio yn y wlad lle roedd ganddynt ddinasyddiaeth, naill ai am fod hyn yn rhywbeth a wnaed yn flaenorol ganddynt neu am nad oeddent yn credu y byddai'r DU yn cymryd rhan yn etholiadau Senedd Ewrop yn 2019.

Fodd bynnag, nid oes data ar gael ar nifer y bobl a ddewisodd yr opsiwn hwn mewn gwirionedd.

Dinasyddion yr UE nad oeddent yn ymwybodol o'r gofyniad o ran datganiad

Dinasyddion yr UE nad oeddent yn ymwybodol o'r gofyniad o ran datganiad

Y pryder a godwyd amlaf oedd nad oedd rhai o ddinasyddion Aelod-wladwriaethau eraill yr UE yn ymwybodol bod angen iddynt gwblhau datganiad ychwanegol er mwyn cael eu cynnwys ar y gofrestr o etholwyr Senedd Ewrop.

Roedd hyn yn cyfrif am dros hanner yr holl ymholiadau a gawsom gan ddinasyddion yr UE a daeth y rhan fwyaf ohonynt oddi wrth aelod o'r teulu a oedd yn holi ar eu rhan. Roedd yn cynnwys pobl:

  • a oedd wedi cwblhau cais i gofrestru i bleidleisio yn llwyddiannus (fel etholwr llywodraeth leol), ond nad oeddent wedi sylweddoli bod angen datganiad pellach er mwyn gallu pleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop yn y DU
  • a ddywedodd na wnaeth y gydnabyddiaeth, a oedd yn cadarnhau eu bod wedi'u cofrestru i bleidleisio fel etholwyr llywodraeth leol, ddweud wrthynt fod angen datganiad pellach, ac felly eu bod wedi tybio eu bod hefyd wedi'u cofrestru i bleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop yn y DU
  • a gafodd ffurflen datganiad gan eu Swyddog Cofrestru Etholiadol, ond nad oeddent yn deall bod angen iddynt ei chwblhau er mwyn gallu pleidleisio yn etholiadau Senedd Ewrop yn y DU

Dinasyddion yr UE nad oeddent wedi cyflwyno datganiad mewn pryd

Dinasyddion yr UE nad oeddent wedi cyflwyno datganiad mewn pryd

Daeth nifer llai o ymholiadau gan ddinasyddion o Aelod-wladwriaethau eraill yr UE a oedd wedi deall y byddai'n rhaid iddynt gwblhau datganiad ar wahân er mwyn cael eu cynnwys ar y gofrestr o etholwyr Senedd Ewrop, ond nad oeddent wedi gallu ei gyflwyno cyn y dyddiad cau, sef 7 Mai 2019. Roedd hyn yn cynnwys pobl:

  • a ddywedodd nad oeddent wedi cael ffurflen datganiad gan eu Swyddog Cofrestru Etholiadol ond eu bod wedi dod i wybod am y gofyniad o ffynhonnell arall; a oedd wedi lawrlwytho, cwblhau a chyflwyno'r ffurflen drwy'r post, ond wedi canfod nad oedd y Swyddog Cofrestru Etholiadol wedi ei derbyn cyn y dyddiad cau
  • a ddywedodd nad oeddent wedi cael ffurflen datganiad gan eu Swyddog Cofrestru Etholiadol ond eu bod wedi dod i wybod am hynny drwy gysylltu â'u Swyddog Cofrestru Etholiadol ynghylch materion eraill ond roedd yn rhy hwyr i allu cyflwyno'r datganiad
  • a oedd wedi cael ffurflen datganiad gan eu Swyddog Cofrestru Etholiadol, ond nad oeddent wedi cael digon o amser i'w chwblhau a'i hanfon at y Swyddog Cofrestru Etholiadol drwy'r post cyn y dyddiad cau

Dinasyddion yr UE a gyflwynodd ddatganiad mewn pryd ond a oedd yn dal wedi methu pleidleisio

Dinasyddion yr UE a gyflwynodd ddatganiad mewn pryd ond a oedd yn dal wedi methu pleidleisio

Gwnaeth tua un rhan o chwech o'r ymholiadau, bron pob un a dderbyniwyd yn uniongyrchol gan ddinasyddion o Aelod-wladwriaethau eraill yr UE, dynnu sylw at y ffaith eu bod wedi gallu cwblhau a chyflwyno datganiad cyn y dyddiad cau, sef 7 Mai 2019, ond eu bod yn dal wedi methu pleidleisio. Roedd hyn yn cynnwys pobl:

  • a oedd wedi cwblhau a chyflwyno'r ffurflen datganiad drwy e-bost neu drwy ddefnyddio'r gwasanaeth ar-lein, ond a ddywedodd nad oedd y Swyddog Cofrestru Etholiadol yn fodlon derbyn cyflwyniad yn y ffordd honno
  • a oedd yn credu eu bod wedi cwblhau a chyflwyno'r ffurflen datganiad drwy'r post cyn y dyddiad cau, ond a ddywedodd fod y Swyddog Cofrestru Etholiadol wedi honni nad oedd wedi derbyn y ffurflen erbyn y dyddiad cau
  • a oedd yn credu eu bod wedi cwblhau a chyflwyno'r ffurflen datganiad drwy'r post cyn y dyddiad cau, ond a ddywedodd na chawsant eu cynnwys ar y gofrestr o etholwyr Senedd Ewrop ar y diwrnod pleidleisio oherwydd gwall clercol gan y Swyddog Cofrestru Etholiadol.

Dyddiadau allweddol yn y cyfnod cyn yr etholiadau

Cefndir i'r polisi a'r ddeddfwriaeth

Diweddarwyd ddiwethaf: 8 October 2019
Next review: 29 September 2020