Y Comisiwn Etholiadol

Y corff annibynnol sy'n goruchwylio etholiadau a rheoleiddio cyllid gwleidyddol yn y DU

Dewislen yr adran

5. Cofrestru a phleidleisio mewn mwy nag un ardal

Camau nesaf

Rydym am weithio gyda Llywodraeth y DU er mwyn ystyried a allai atebion posibl i nodi ceisiadau cofrestru dyblyg hefyd helpu i leihau'r risg y bydd pobl yn pleidleisio mewn mwy nag un etholaeth yn etholiad cyffredinol Senedd y DU.

Dylai'r Llywodraeth hefyd ystyried opsiynau eraill ar gyfer lleihau'r risg hon, fel ei gwneud yn ofynnol i bobl sydd wedi cofrestru i bleidleisio mewn etholiadau llywodraeth leol ar gyfer mwy nag un ardal awdurdod lleol, yn ôl y gyfraith, ddewis ym mha un o'r ddau gyfeiriad hynny y byddant yn pleidleisio yn etholiadau cyffredinol Senedd y DU.


Yn y diwrnodau yn dilyn yr etholiad, honnodd nifer o bobl ar gyfryngau cymdeithasol eu bod wedi pleidleisio ddwywaith yn yr etholiad cyffredinol. Cawsom gryn dipyn o ohebiaeth yn cyfeirio at y sylwadau hyn – ar adeg ysgrifennu, roeddem wedi cael 38 o lythyrau gan ASau yn codi pryderon etholwyr, yn ogystal â 1,013 o e-byst a 15 o alwadau ffôn gan aelodau o'r cyhoedd yn cyfeirio at adroddiadau yn y cyfryngau am yr honiadau hyn. Ry’n ni’n cymryd yr adroddiadau yma o ddifrfi, ond ar hyn o bryd nid oes fawr dystiolaeth bod hyn yn digwydd yn eang.

O dan rai amgylchiadau, mae modd i rywun, yn ôl y gyfraith, fod wedi cofrestru i bleidleisio mewn mwy nag un man. Er mwyn gwneud hynny, rhaid bod yr ymgeisydd yn byw yn y ddau gyfeiriad: mae byw yn yr etholaeth neu'r ardal etholiadol wrth wraidd yr hawl i unrhyw bleidleisiwr gael ei gofrestru yno, a rhaid i'r Swyddog Cofrestru Etholiadol lleol fod yn fodlon bod yr ymgeisydd yn byw yno cyn penderfynu ar ei gais.

Mae sawl grŵp o bobl a all fod â hawl i gofrestru i bleidleisio mewn mwy nag un man, gan gynnwys myfyrwyr sy'n byw mewn gwahanol gyfeiriadau yn ystod y tymor; pobl sy'n gorfod gweithio oddi cartref, lle maent yn byw fel arfer, ac sydd ag ail gartref oherwydd hynny; a rhai pobl sy'n berchen ar ail gartref ac yn byw yno.

Caiff pobl sydd wedi cofrestru mewn dau gyfeiriad bleidleisio mewn etholiadau llywodraeth leol yn y naill gyfeiriad neu'r llall, ar yr amod nad ydynt yn yr un ardal llywodraeth leol. Fodd bynnag, mae'n drosedd i bleidleisiwr fwrw mwy nag un bleidlais ar ei ran ei hun yn etholiad cyffredinol Senedd y DU neu mewn refferendwm. Bydd unrhyw un sy'n cyflawni'r drosedd hon yn wynebu dirwy anghyfyngedig yng Nghymru a Lloegr, neu ddirwy o hyd at £5,000 yn yr Alban.

Gwnaethom atgoffa achwynwyr y dylai unrhyw un â thystiolaeth y gallai rhywun fod wedi pleidleisio ddwywaith roi gwybod i'r heddlu yn y naill ardal bleidleisio neu'r llall neu gysylltu â Taclo'r Tacle, yr elusen lle gellir rhoi gwybod am droseddau'n ddienw. Gwnaethom hefyd gynghori heddluoedd y DU ar sut i ymchwilio i honiadau y gallai rhywun fod wedi pleidleisio ddwywaith, gan gynnwys cael y copi wedi'i farcio o'r gofrestr gan y Swyddogion Canlyniadau perthnasol. Mae'r gofrestr wedi'i marcio yn cofnodi'r pleidleiswyr hynny sydd wedi cael pecyn pleidleisio drwy'r post a'i ddychwelyd a'r rhai sydd wedi cael papur pleidleisio mewn gorsaf bleidleisio.

Mae natur wasgaredig ddigyswllt y cofrestri etholiadol ledled Prydain Fawr yn golygu nad yw'n bosibl archwilio cofrestri a gedwir gan wahanol Swyddogion Cofrestru Etholiadol gyda'i gilydd ar hyn o bryd er mwyn nodi cofnodion dyblyg. Byddai cyflwyno system i Swyddogion Cofrestru Etholiadol gymharu gwybodaeth am gofnodion ar gofrestri etholiadol ar bob un o'r 381 o gofrestri yn helpu i wella cywirdeb a chyflawnrwydd cofrestri etholiadol ymhellach a gallai hefyd helpu yn sylweddol  i ymdrin â'r risg o bod rhai etholwyr yn pleidleisio mwy nag unwaith mewn etholiad perthnasol.

Gallai diwygio'r fframwaith presennol fel bod yn rhaid i bleidleisiwr sydd wedi cofrestru, yn ôl y gyfraith, mewn dwy ardal etholiadol wahanol (ac a gaiff felly bleidleisio mewn etholiadau lleol ar gyfer y ddau gyngor lleol gwahanol) ddewis ym mha ardal y byddant yn pleidleisio yn etholiadau cyffredinol Senedd y DU hefyd leihau'r risg hon.

Etholiadau & refferenda