Y Comisiwn Etholiadol

Y corff annibynnol sy'n goruchwylio etholiadau a rheoleiddio cyllid gwleidyddol yn y DU

Dewislen yr adran

Arsylwi mewn etholiadau yn y DU

Adolygiad o'r cynllun arsylwyr etholiadol

Y dyddiad cau ar gyfer yr ymgynghoriad hwn yw dydd Mercher: 31 Hydref 2018
E-bostiwch eich barn i: EAConsultation@electoralcommission.org.uk

Mae'n ofynnol o dan ddeddfwriaeth i'r Comisiwn Etholiadol weinyddu cynllun ar gyfer achredu arsylwyr etholiadau yn y DU.

Awgryma ein hymchwil fod y cynllun yn gweithio'n dda ar y cyfan. Fodd bynnag, rydym wedi nodi nifer o newidiadau i'r cynllun a fyddai'n helpu i gynnal a gwella ei dryloywder, hygyrchedd, didueddrwydd a diogelwch.

Rydym yn cynnig newidiadau yn y meysydd canlynol:

  • egluro a moderneiddio'r broses gwneud cais
  • egluro'r disgwyliadau ynglŷn â rôl arsylwyr
  • gwella'r canllawiau ar y trefniadau ymarferol ar gyfer bod yn arsylwr
  • sefydlu proses i arsylwyr roi adborth yn wirfoddol
  • diweddaru'r Cod Ymarfer i arsylwyr etholiadol

Mae'r ymgynghoriad hwn yn crynhoi'r newidiadau a gynigiwn ac yn ceisio barn arnynt.

Sut i ymateb

I ymateb gallwch:

  • I ymateb gallwch: EAConsultation@electoralcommission.org.uk
  • Neu ysgrifennu at: Observer consultation, The Electoral Commission, 3 Bunhill Row, London EC1Y8YZ
  • Neu ffonio: 0207 271 0500 a gofyn am Cahir Hughes neu Lizzie Tovey

Beth yw diben yr ymgynghoriad hwn?

Mae'r Comisiwn Etholiadol yn gorff cyhoeddus annibynnol a sefydlwyd ar 30 Tachwedd 2000 o dan Ddeddf Pleidiau Gwleidyddol, Etholiadau a Refferenda 2000 (PPERA).

Yn 2006, gwnaeth Senedd y DU a Senedd yr Alban reolau (Deddf Gweinyddu Etholiadau 2006 a Deddf Gwasanaethau Gweinyddu a Chofrestru Etholiadau Lleol (yr Alban) 2006) sy'n caniatáu i grwpiau ac unigolion rhyngwladol a domestig arsylwi ar etholiadau yn y DU.

Mae'n ofynnol i'r Comisiwn Etholiadol weinyddu cynllun ar gyfer chredu arsylwyr etholiadol ledled y Deyrnas Unedig a llunio Cod Ymarfer sy'n nodi sut y dylai arsylwyr wneud cais a'r hyn y mae'n rhaid iddynt ei wneud. Rhaid i'r Cod hefyd roi canllawiau i Swyddogion Canlyniadau ar weithio gydag arsylwy.

Mae'r cynllun arsylwyr wedi bod ar waith ers dros 10 mlynedd bellach. Yn dilyn etholiadau yn 2016 a 2017, gwnaethom ymrwymo i adolygu'r cynllun a'r Cod Ymarfer er mwyn sicrhau eu bod yn parhau i gyflawni'r diben y'u sefydlwyd ar ei gyfer.  Mae adolygiad wedi bod yn mynd rhagddo ers dechrau 2018, ac fel rhan ohono rydym wedi nodi nifer o newidiadau y credwn y byddent yn gwella'r cynllun a'r Cod ymhellach.

Rhaid i ni ymgynghori â'r Ysgrifennydd Gwladol a Gweinidogion yr Alban cyn newid y Cod. Fodd bynnag, credwn hefyd ei bod yn bwysig casglu barn y gymuned etholiadol ehangach a grwpiau ac unigolion eraill sydd â diddordeb, ar y newidiadau a gynigiwn.

Beth yw'r cynllun arsylwyr?

Yr hyn y mae'n ofynnol i ni ei wneud yn ôl y gyfraith

Mae Deddf Pleidiau Gwleidyddol, Etholiadau a Refferenda 2000 (PPERA) yn ei gwneud yn ofynnol i ni weinyddu cynllun ar gyfer achredu arsylwyr etholiadol ledled y Deyrnas Unedig.

O dan Ran 6 o PPERA:

  • caiff person sy'n 16 oed neu drosodd wneud cais i'r Comisiwn i fod yn arsylwr etholiadol achrededig
  • caiff sefydliad wneud cais i'r Comisiwn i gael ei achredu at ddiben enwebu arsylwyr etholiadol
  • rhaid i ni baratoi Cod Ymarfer ar gyfer arsylwi etholiadol

Egwyddorion rhyngwladol arsylwi etholiadol

Nodir safonau ar gyfer arsylwi etholiadol rhyngwladol yn y Datganiad o Egwyddorion ar gyfer Arsylwi ar Etholiadau yn Rhyngwladol a'r Cod Ymarfer ar gyfer Arsylwyr Etholiadau Rhyngwladol (yn Saesneg yn unig). Lansiwyd y safonau hyn yn y Cenhedloedd Unedig yn 2005 ac maent yn pennu'r sail ar gyfer arsylwadau dibynadwy mewn etholiadau yn rhyngwladol..

Mae'r Datganiad yn pwysleisio'r egwyddorion canlynol:

  • annibyniaeth
  • didueddrwydd
  • proffesiynoldeb
  • arsylwi etholiadol sy'n seiliedig ar gyfraith hawliau dynol ryngwladol
  • yr angen i adolygu natur hirdymor etholiadau yn barhaus
  • yr angen i bennu amodau gofynnol ar gyfer arsylwi dibynadwy
  • rôl bwysig arsylwyr etholiadau domestig

Rydym yn arddel yr Egwyddorion Rhyngwladol a'r Cod Ymddygiad Rhyngwladol a gwnaethom eu haddasu wrth sefydlu ein cynllun gwreiddiol er mwyn rhoi sail ar gyfer arsylwi ar etholiadau yn y Deyrnas Unedig. Credwn y dylent barhau i fod yn sail ar gyfer ein cynllun arsylwyr a Chod Ymarfer.

Sut mae'r cynllun arsylwyr yn gweithio

Arsylwyr unigol a sefydliadau achrededig

Mae dau fath o arsylwyr: unigolion a sefydliadau arsylwi.  Bydd pwy bynnag sydd am ddod yn arsylwyr yn gwneud cais i ni i gael eu hachredu.  Yn ystod cyfnod eu hachrediad, bydd ganddynt hawl i arsylwi ar y broses o anfon a derbyn papurau pleidleisio drwy'r post, y bleidlais a'r broses o ddilysu a chyfrif pleidleisiau.

Mae'r safonau ymddygiad y disgwylir i arsylwyr gadw atynt wedi'u nodi yn y Cod Ymarfer. Os bydd arsylwyr yn methu â chydymffurfio â'r safonau hyn, mae'n bosibl y caiff eu hachrediad ei ddiddymu.

Cynrychiolwyr y Comisiwn

Mae gan gynrychiolwyr y Comisiwn hawl i fod yn bresennol mewn gweithrediadau etholiadol yn yr un modd.  Mae Adran 6B o PPERA hefyd yn darparu i gynrychiolwyr y Comisiwn arsylwi ar arferion gwaith Swyddog Cofrestru Etholiadol, Swyddog Canlyniadau neu Swyddog Cyfrif, yn ogystal ag arferion gwaith unrhyw berson sy'n gweithredu o dan eu cyfarwyddyd.

Mae'n ofynnol i gynrychiolwyr y Comisiwn gydymffurfio â'r Cod Ymarfer yn yr un modd ag unigolion a sefydliadau sy'n arsylwi.

Pam rydym yn awgrymu newidiadau?

Mae'r cynllun wedi bod ar waith ers dros 10 mlynedd bellach.  Yn dilyn etholiadau yn 2016 a 2017, gwnaethom ymrwymo i adolygu'r ffordd y mae'r cynllun presennol yn gweithredu ac adolygu'r Cod Ymarfer i arsylwyr etholiadol.

Gwnaethom gynnal adolygiad o'r cynllun presennol yn ystod hanner cyntaf eleni. Roedd yn cynnwys:

  • adolygu nodau polisi sylfaenol y cynllun
  • edrych ar gymariaethau rhyngwladol
  • ymgynghori'n anffurfiol â rhanddeiliaid

Ar y cyfan, gwelsom fod ein cynllun yn gweithio'n dda a'i fod yn un o'r cynlluniau cryfaf o'i fath.  Fodd bynnag, yn ystod yr adolygiad, gwnaethom nodi nifer o welliannau y gellid eu gwneud, er enghraifft gwella'r wybodaeth a roddir gennym i arsylwyr a sefydlu proses i arsylwyr etholiadol roi adborth yn wirfoddol.

Pa newidiadau rydym yn eu hawgrymu?

Rydym wedi diffinio pedair egwyddor allweddol y dylid eu defnyddio i fesur llwyddiant y cynllun:
  • Tryloywder: fel prosesau etholiadol, dylai'r cynllun arsylwyr fod yn agored ac yn glir
  • Hygyrchedd: ni ddylai unrhyw un gael ei gau allan, felly dylai unrhyw un sydd am fod yn arsylwr ac sy'n bodloni'r meini prawf allu gwneud hynny
  • Didueddrwydd: rhaid i arsylwyr fod yn ddiduedd a chael eu gweld felly
  • Diogelwch: ni chaiff arsylwyr achosi unrhyw rwystr i'r gwaith o gyflawni'r broses etholiadol na tharfu ar y gwaith hwnnw mewn unrhyw ffordd

Er mwyn ein helpu i gyflawni hyn, rydym wedi nodi'r meysydd canlynol lle y credwn y gellir gwneud gwelliannau:

  • egluro a moderneiddio'r broses gwneud cais
  • egluro'r disgwyliadau ynglŷn â rôl arsylwyr
  • gwella'r canllawiau ar y trefniadau ymarferol ar gyfer bod yn arsylwr
  • sefydlu proses i arsylwyr roi adborth yn wirfoddol
  • diweddaru'r Cod Ymarfer i arsylwyr etholiadol

Egluro a moderneiddio'r broses gwneud cais

Proses bapur yw'r broses o wneud cais i ddod yn arsylwr ar hyn o bryd.  Fel rhan o'n strategaeth ddigidol rydym yn cynnig ei gwneud yn broses ar-lein, ond byddwn yn sicrhau y gellir gwneud cais ar bapur o hyd os bydd unrhyw un yn methu â defnyddio'r broses ar-lein.

Byddwn hefyd yn achub ar y cyfle hwn i ddiweddaru'r wybodaeth sydd ar gael am y cynllun, a nodi'r canlynol yn glir:

  • y meini prawf a ddefnyddir i asesu ceisiadauy
  • broses a ddefnyddir i wneud penderfyniadau ynghylch ceisiadauy
  • rhesymau posibl dros apelio a'r broses ar gyfer gwneud hynny

Byddwn yn gwneud hyn drwy nodi'r canlynol yn glir yn ein Cod Ymarfer i arsylwyr etholiadol:

  • sut y byddwn yn trin ceisiadau
  • sut y byddwn yn gwneud penderfyniadau wrth asesu ceisiadau
  • sut y gellir herio penderfyniadau i wrthod neu ddiddymu achrediad

Bydd hyn yn berthnasol i geisiadau newydd a sefyllfaoedd lle bo statws achrededig yn cael ei ddiddymu.

Byddwn hefyd yn adolygu'r broses gwneud cais er mwyn canfod beth arall y gallem ei wneud er mwyn sicrhau ei bod yn hygyrch i bawb, a byddwn yn ceisio rhoi cymorth i unrhyw ymgeiswyr y gall fod angen help arnynt wrth wneud cais i ddod yn arsylwr.

Cwestiynau

  • A oes gennych farn ar gynigion y Comisiwn ar gyfer egluro a moderneiddio'r broses gwneud cais?
  • A oes gennych farn ar sut y gallem wneud y broses gwneud cais yn fwy hygyrch?
  • A oes unrhyw beth arall y dylem ei wneud er mwyn egluro a moderneiddio'r broses gwneud cais?

I ymateb e-bost: EAConsultation@electoralcommission.org.uk

Egluro'r disgwyliadau ynglŷn â rôl arsylwyr

Byddwn yn diweddaru'r Cod a'r wybodaeth ategol er mwyn sicrhau bod arsylwyr yn gallu cael gafael ar wybodaeth am y gweithrediadau etholiadol y mae ganddynt hawl i arsylwi arnynt ac am eu rôl yn y gweithrediadau hynny.

Er enghraifft, bydd y Cod diwygiedig yn cael ei symleiddio er mwyn ei wneud yn haws ei ddeall a bydd yn nodi'r safonau ymddygiad y disgwylir i arsylwyr etholiadol gadw atynt yn glir. Byddwn hefyd yn rhoi canllawiau gwell i swyddogion etholiadol ar hwyluso arsylwadau etholiadol. Byddwn hefyd yn sicrhau bod unrhyw un sydd am wneud cais i ddod yn arsylwr yn gallu gwneud hynny, ac yn gallu cael mynediad i weithrediadau a deall y prosesau a gynhelir yn y gweithrediadau hynny.

Cwestiynau

  • A oes gennych farn ar y math o wybodaeth ychwanegol y gellid ei rhoi i arsylwyr etholiadol?
  • A oes unrhyw beth arall y dylem ei wneud er mwyn egluro'r disgwyliadau ynglŷn â rôl arsylwr etholiadol?
  • A oes gennych farn ar sut y gallem wella'r wybodaeth sydd ar gael ymhellach er mwyn sicrhau bod pobl yn cael mynediad i weithrediadau etholiadol ac yn eu deall?

I ymateb e-bost: EAConsultation@electoralcommission.org.uk

Gwella'r canllawiau ar y trefniadau ymarferol ar gyfer bod yn arsylwr

Rydym yn cynnig nifer o newidiadau er mwyn ei gwneud yn haws i arsylwyr gyflawni eu rôl a chydweithio â gweinyddwyr etholiadol ac eraill sy'n goruchwylio'r broses etholiadol:

  • Rydym yn cynnig y dylai arsylwyr gael eu hannog yn gryf yn y dyfodol i ddweud wrth weinyddwyr ymlaen llaw pa leoliadau y maent yn bwriadu ymweld â nhw. Bydd hyn yn helpu i sicrhau y gall arsylwyr wneud y gorau o'u hymweliadau. Fodd bynnag, ni fydd hyn yn eu hatal rhag ymweld â lleoliadau yn ddirybudd na newid eu cynlluniau.
  • Byddwn yn newid cynllun bathodynnau arsylwyr er mwyn gwahaniaethu'n glir rhwng cynrychiolwyr y Comisiwn ac arsylwyr achrededig.
  • Byddwn yn helpu arsylwyr etholiadol drwy roi mwy o wybodaeth am ddiogelwch personol.
  • Byddwn yn gwella'r cyngor a'r canllawiau a roddir er mwyn sicrhau bod arsylwyr yn ymwybodol o'r safonau disgwyliedig a'r cosbau am fethu â chyrraedd y safonau hynny. Er enghraifft, bydd ein Cod Ymarfer yn cael ei ddiweddaru er mwyn nodi'r safonau ymddygiad y disgwylir i arsylwyr gadw atynt, a'r cosbau am dorri'r Cod, yn glir.
  • Byddwn hefyd yn egluro'r pwerau sydd gan swyddogion etholiadol wrth ddelio â chamymddwyn ac yn sicrhau bod ganddynt ffordd o godi pryderon yn uniongyrchol â'r Comisiwn.

Cwestiynau

  • A oes gennych farn ar ein cynigion i wella'r canllawiau ar y trefniadau ymarferol ar gyfer bod yn arsylwr?
  • A oes unrhyw beth arall y dylem ei wneud i wella'r canllawiau ar y trefniadau ymarferol ar gyfer bod yn arsylwr?

I ymateb e-bost: EAConsultation@electoralcommission.org.uk

Sefydlu proses i arsylwyr roi adborth yn wirfoddol

Ar hyn o bryd, nid oes proses i arsylwyr roi adborth ar eu canfyddiadau. Felly, rydym yn cynnig creu system wirfoddol i arsylwyr allu rhoi adborth i ni. Wedyn, byddem yn gallu rhannu'r adborth hwnnw â'r rhai sy'n gyfrifol am weinyddu'r digwyddiad pleidleisio yn yr ardal lle y gwnaed yr arsylwad.  Rydym yn ystyried sawl opsiwn ar gyfer hyn, er enghraifft arolwg ar-lein neu dempled y gallai arsylwyr gael gafael arno cyn yr etholiad er mwyn helpu i hwyluso'r arsylwad.

Cwestiynau

  • A oes gennych farn ar ein cynnig i sefydlu proses wirfoddol i arsylwyr roi adborth?
  • A oes unrhyw beth arall y dylem ei wneud er mwyn ei gwneud yn haws i arsylwyr roi adborth ar eu harsylwadau?

I ymateb e-bost: EAConsultation@electoralcommission.org.uk

Diweddaru'r Cod Ymarfer i arsylwyr etholiadol

Yn ogystal â gwneud newidiadau er mwyn mynd i'r afael â'r cynigion a amlinellir uchod, rydym hefyd wedi nodi nifer o newidiadau pellach y gallem eu gwneud i'r Cod er mwyn ei gwneud yn haws i swyddogion etholiadol, ac unrhyw un sydd â diddordeb mewn arsylwi, ei ddeall.

Er enghraifft, rydym wedi symleiddio cynllun ac iaith y Cod er mwyn sicrhau ei fod yn haws ei ddeall ac wedi atgyfnerthu'r wybodaeth er mwyn sicrhau bod arsylwyr yn ymwybodol o'u rhwymedigaeth i fod yn ddiduedd bob amser, gan gynnwys wrth ddefnyddio'r cyfryngau cymdeithasol.

Darllenwch y Cod Ymarfer diwygiedig draft (PDF).

Gallwch gyfeirio at ein Cod Ymarfer presennol (PDF).

Cwestiynau

  • A oes gennych farn ar y Cod Ymarfer diwygiedig draft?
  • A oes unrhyw newidiadau eraill yr hoffech eu gweld yn cael eu gwneud i'r Cod Ymarfer?

I ymateb e-bost: EAConsultation@electoralcommission.org.uk

Cyhoeddiadau