Diwygio cofrestru etholiadol
Bum mlynedd ers cyflwyno newidiadau i brosesau’r canfas, ceir heriau y mae angen mynd i’r afael â nhw o hyd. Mae’r heriau hyn yn cynnwys canfod symudiadau parhaus yn y boblogaeth a phroblemau o ran cofrestru grwpiau arbennig. Mae hyn yn effeithio’n arbennig ar gyrhaeddwyr a phobl ifanc eraill. Credwn fod hyn yn destun pryder o ystyried bod Llywodraeth y DU yn bwriadu ymestyn yr etholfraint i bobl ifanc 16 ac 17 oed ar gyfer etholiadau a gedwir yn ôl.
Bydd gwella cofrestru etholiadol yn:
- sicrhau y bydd modd i’r holl bleidleiswyr cymwys gael dweud eu dweud mewn etholiadau
- helpu i leihau rhai heriau sy’n dal i wynebu Swyddogion Cofrestru Etholiadol. Mae’r heriau hyn yn cynnwys prosesu nifer fawr o gofrestriadau cyn digwyddiadau etholiadol mawr.
- gwella cywirdeb a chyflawnrwydd y cofrestrau
Er mwyn gwella’r materion hyn, rhaid i Lywodraeth y DU ymrwymo i’r canlynol:
- datblygu system fwy modern a gaiff ei hysgogi gan ddata
- uno gwasanaethau cyhoeddus. I bleidleiswyr, gallai hyn symleiddio’r dasg o ran cofrestru i bleidleisio; ac i Swyddogion Cofrestru Etholiadol, gallai olygu bod cofrestru i bleidleisio yn digwydd mewn modd mwy effeithlon.
Gwella’r modd y mae pleidleiswyr yn cofrestru trwy ddefnyddio prosesau cofrestru modern
Mae’r DU angen dulliau newydd er mwyn sicrhau y gall pawb gofrestru’n rhwydd a chymryd rhan yn ein democratiaeth. Mae dulliau o’r fath yn cynnwys cofrestru â chymorth, cofrestru integredig, cofrestru uniongyrchol a chofrestru awtomatig. Caiff y dulliau hyn eu defnyddio’n llwyddiannus gan wledydd eraill.
Rydym yn hyderus y gallai Llywodraeth y DU roi’r dulliau hyn ar waith heb gyflwyno newidiadau enfawr i’r system gyfredol ar gyfer cofrestru etholiadol.
Byddai un o adrannau’r llywodraeth neu ryw sefydliad yn y sector cyhoeddus yn darparu enwau a chyfeiriadau pobl sy’n gymwys i bleidleisio.
Byddai’r Swyddog Cofrestru Etholiadol yn cysylltu â phleidleiswyr cymwys i’w hysbysu y byddant yn cael eu hychwanegu at y gofrestr. Byddai pleidleiswyr yn cael cyfle i wneud y canlynol:
- cywiro unrhyw wallau
- datgan nad ydynt yn gymwys i gofrestru
- gwneud cais i gofrestru i bleidleisio’n ddienw.
Hefyd, byddai pobl eraill sy’n byw yn y cyfeiriad yn gallu cyflwyno tystiolaeth i ddangos nad yw rhywun yn gymwys i gofrestru yn y cyfeiriad hwnnw mewn gwirionedd.
Gallai pobl gofrestru wrth gwblhau trafodion eraill gyda’r gwasanaethau cyhoeddus. Er enghraifft, wrth wneud cais am drwydded yrru neu wrth ddiweddaru manylion eu cyfeiriad.
Ar ddiwedd y trafodion hynny, byddai modd gofyn i bobl a ydynt hefyd yn dymuno cofrestru i bleidleisio.
Pe baent yn dymuno cofrestru, byddai data perthnasol yn cael ei drosglwyddo i gais cofrestru etholiadol. Ar ôl cwblhau hynny, byddai’r Swyddog Cofrestru Etholiadol yn cael y cais, gan fynd ati i’w brosesu.
Byddai rhyw sefydliad yn anfon enwau a chyfeiriadau pobl a allai fod yn gymwys i bleidleisio at Swyddogion Cofrestru Etholiadol.
Yna, byddai’r Swyddog Cofrestru Etholiadol yn ysgrifennu at yr unigolion hynny yn eu gwahodd i gofrestru. Byddai’r gwahoddiad yn:
- gofyn iddynt gyflwyno unrhyw wybodaeth sydd ar goll er mwyn iddynt allu gorffen cofrestru, megis eu cenedligrwydd neu eu Rhif Yswiriant Gwladol.
- rhoi cyfle iddynt gofrestru fel etholwr dienw.
Gallai cofrestru â chymorth wella cyfraddau cofrestru ymhlith cyrhaeddwyr a phobl ifanc eraill. Gallai data’r sector addysg helpu Swyddogion Cofrestru Etholiadol i ganfod a thargedu’r grwpiau hyn. Hefyd, gallai Swyddogion Cofrestru Etholiadol ddefnyddio data Cyllid a Thollau Ei Fawrhydi i wahodd pobl ifanc i gofrestru pan fyddant yn cael eu Rhif Yswiriant Gwladol cyn eu pen-blwydd yn 16 oed.
Byddai unigolion yn cael gwybodaeth am gofrestru i bleidleisio wrth gyfathrebu gyda sefydliad neu gorff cyhoeddus neu yn ystod rhyw drafodiad.
Gellid cynnwys awgrym ar ddiwedd trafodion neu gellid cyfeirio unigolion at wefan Cofrestru i Bleidleisio Llywodraeth y DU. Yna, byddent yn dilyn y camau arferol er mwyn gwneud cais i gofrestru.
Tri cham ar gyfer gwella’r system cofrestru etholiadol
Yn awr, rhaid i Lywodraeth y DU gymryd tri cham hollbwysig er mwyn adeiladu’r seilwaith data, y seilwaith technegol a’r seilwaith deddfwriaethol angenrheidiol.
Dyma’r tri cham:
- Sicrhau bod sefydliadau eraill yn ymgysylltu ac yn cynorthwyo
- Datblygu mwy ar y seilwaith technegol presennol
- Cyflwyno deddfwriaeth glir er mwyn i Swyddogion Cofrestru Etholiadol allu darparu dulliau cofrestru uniongyrchol neu ddulliau cofrestru integredig
Sicrhau bod sefydliadau eraill yn ymgysylltu ac yn cynorthwyo
Mae Swyddogion Cofrestru Etholiadol angen gwybodaeth ddibynadwy gan ffynonellau cyhoeddus eraill. Bydd hyn yn eu helpu i sicrhau bod cofrestrau etholiadol yn gywir ac yn gyflawn. Hefyd, bydd yn ategu cofrestru uniongyrchol, cofrestru â chymorth a chofrestru integredig.
Y sefydliadau mwyaf priodol ar gyfer darparu data o’r fath fydd y sefydliadau hynny sydd eisoes yn casglu rhywfaint o’r wybodaeth, neu’r holl wybodaeth, y mae ei hangen ar gyfer cofrestru i bleidleisio. Dim ond data trafodaethol diweddar y dylai Swyddogion Cofrestru Etholiadol gael gafael arno, er mwyn sicrhau y bydd unrhyw wybodaeth a ddefnyddir ar gyfer cofrestru etholiadol yn gyfamserol.
Mae Swyddfa Basbort Ei Fawrhydi yn enghraifft dda o ffynhonnell gynhwysfawr o ansawdd da. Pan fydd pobl yn gwneud cais am basbort, rhaid iddynt gyflwyno’r wybodaeth ganlynol:
- eu henw
- eu dyddiad geni
- tystiolaeth o’u dinasyddiaeth Brydeinig
- eu cyfeiriad cartref ar gyfer danfon y pasbort.
Hefyd, mae Swyddfa Basbort Ei Fawrhydi yn archwilio ceisiadau o’r fath yn drylwyr.
Gallai Swyddogion Cofrestru Etholiadol ddefnyddio’r data hwn i gofrestru pobl i bleidleisio.
Yn 2023, cawsom wybod gan Swyddfa Basbort Ei Fawrhydi y disgwylir oddeutu 7.4 miliwn o geisiadau am basbort yn ystod y flwyddyn nesaf. Mae’r ceisiadau hyn yn cwmpasu pob grŵp oedran. Mae hyn yn cynnwys ceisiadau gan bobl ifanc sy’n gwneud cais am basbort oedolyn, a phobl sydd wedi symud cartref yn ddiweddar. Caiff data’n ymwneud â phasbortau ei rannu eisoes oddi mewn i oddeutu 80 o adrannau’r llywodraeth a chyrff cyhoeddus. Mae’r adrannau a’r cyrff hyn yn cynnal oddeutu 25 miliwn o wiriadau adnabod bob blwyddyn.
Mae enghreifftiau eraill o ffynonellau data trafodaethol sy’n debygol o fod yn gynhwysfawr ac o ansawdd da yn cynnwys:
- Yr Asiantaeth Trwyddedu Gyrwyr a Cherbydau
- Cyllid a Thollau Ei Fawrhydi
- Yr Adran Gwaith a Phensiynau
- Yr Adran Addysg
- Yr Asiantaeth Cyllido Addysg a Sgiliau.
Datblygu mwy ar y seilwaith technegol presennol
The Individual Electoral Registration Digital Service (IERDS) has allowed voters to update their details seamlessly. Through EROs’ Electoral Management Software (EMS) systems, it verifies registration applications against Department for Work and Pensions data.
There is scope to expand this service to further enhance accessibility and efficiency. This includes developing a new Application Programming Interface (API) to support data sharing between data source organisations and the EMS systems.
This is one of the steps that could pave the way for integrated, assisted, and automated or direct registration.
The GOV.UK One Login service could also include electoral registration as part of this wider modernisation. The UK Government already has plans to expand this service.
Mae’r Gwasanaeth Digidol Cofrestru Etholiadol Unigol (IERDS) wedi galluogi pleidleiswyr i ddiweddaru eu manylion yn ddi-dor. Trwy gyfrwng systemau ‘Meddalwedd Rheoli Etholiadol’ Swyddogion Cofrestru Etholiadol, mae’r gwasanaeth hwn yn dilysu ceisiadau i gofrestru yn erbyn data’r Adran Gwaith a Phensiynau.
Ceir cyfle i ehangu’r gwasanaeth hwn er mwyn gwella mwy fyth ar hygyrchedd ac effeithlonrwydd, yn cynnwys datblygu Rhyngwyneb Rhaglennu Cymwysiadau newydd er mwyn cynorthwyo i rannu data rhwng sefydliadau ffynhonnell data a systemau’r Meddalwedd Rheoli Etholiadol.
Mae’r cam hwn yn un o’r camau a allai arwain y ffordd ar gyfer cofrestru integredig, cofrestru â chymorth, a chofrestru awtomatig neu uniongyrchol.
Hefyd, gallai gwasanaeth ‘Mewngofnodi Unwaith’ GOV.UK gynnwys cofrestru etholiadol fel rhan o’r moderneiddio ehangach hwn. Eisoes, mae gan Lywodraeth y DU gynlluniau ar waith i ehangu’r gwasanaeth hwn.
Cyflwyno deddfwriaeth glir er mwyn i Swyddogion Cofrestru Etholiadol allu darparu cofrestru uniongyrchol neu gofrestru integredig
Er mwyn rhoi cofrestru awtomatig neu uniongyrchol ar waith, mae angen newid y ddeddfwriaeth. Mae Swyddogion Cofrestru Etholiadol angen pwerau a phrosesau clir er mwyn iddynt allu defnyddio gwybodaeth gan sefydliadau eraill wrth ddelio â cheisiadau.
Dylai Llywodraeth y DU ddysgu ar sail treialon yng Nghymru a gynhaliwyd dan Ddeddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) 2024. Bydd y treialon hyn yn profi gwahanol ffyrdd o gofrestru pleidleiswyr heb fod angen ceisiadau ffurfiol.
Hefyd, efallai y bydd Llywodraeth y DU yn dymuno treialu dulliau cofrestru newydd cyn penderfynu a ddylid eu cyflwyno’n ehangach. Dylai’r Comisiwn Etholiadol werthuso unrhyw dreialon.
Heb ddeddfwriaeth glir, newidiadau cyfyngedig yn unig y bydd modd i Lywodraeth y DU eu gwneud i’r system bresennol. Bydd hyn yn gohirio unrhyw welliannau gwirioneddol tan ar ôl etholiad cyffredinol seneddol nesaf y DU.