We're showing you content for:

Am beth y gelli di bleidleisio?

Mae gwahanol bethau yn dylanwadu ar ba etholiadau y cei di bleidleisio ynddyn nhw. Yn gyffredinol, y rhain yw dy oedran, dy genedligrwydd, a lle rwyt ti’n byw. Ac mae’r rheolau’n wahanol mewn gwahanol rannau o’r DU.

Dy bleidlais

Darganfyddwch am beth y gallwch bleidleisio

Pwy sy'n gwneud beth?

Senedd Cymru

Gelli di bleidleisio yn etholiadau’r Senedd pan fyddi di’n 16 oed.

Beth yw dy farn am dy ysgol neu dy gwrs yn y coleg? Pa gyflwr sydd ar dy ysbyty lleol? Yw hi’n hawdd mynd i lefydd ar y trên? 

Mae’r Senedd, sef Senedd Cymru, yn gwneud penderfyniadau o ran y materion hyn. 

Cyfrifoldebau Senedd Cymru

Mae’r Senedd yn deddfu ac yn gosod trethi, ac yn gwneud penderfyniadau am nifer o faterion sy’n effeithio arnat ti. Caiff rhai cyfrifoldebau eu cadw gan y Senedd:

  • addysg, hyfforddiant a phrifysgolion 
  • tai, gan gynnwys mynd i’r afael â digartrefedd 
  • gwarchod yr amgylchedd, bywyd gwyllt, a chynefinoedd naturiol
  • y GIG  
  • gosod rhai trethi
  • hyrwyddo diwylliant a threftadaeth Cymru, gan gynnwys yr iaith Gymraeg
  • datblygu trafnidiaeth 
  • cyllid ar gyfer cynlluniau amaethyddol a datblygu gwledig 
  • cyllid ar gyfer cynghorau lleol 

Pwy sy’n dy gynrychioli yn y Senedd?

Caiff y bobl sy’n dy gynrychioli yn y Senedd eu galw’n Aelodau o’r Senedd, neu ASau. 

Rwyt ti’n ethol dy Aelodau Senedd bob pum mlynedd. Mae yna 60 AS etholedig, ac mae pob person yng Nghymru yn cael ei gynrychioli gan bump ohonyn nhw. 

Mae pob AS yn gofalu am ardal ddaearyddol benodol yng Nghymru. Mae un o dy Aelodau Senedd yn cynrychioli dy Etholaeth Senedd, ac mae’r pedwar arall yn cynrychioli ardal fwy o lawer sy’n cael ei galw’n Rhanbarth. 

Gelli di gysylltu ag unrhyw un o’r Aelodau o’r Senedd sy’n dy gynrychioli i ofyn cwestiynau iddyn nhw am faterion sy’n bwysig i ti. Gelli di gysylltu ag unrhyw un o Aelodau’r Senedd sy’n dy gynrychioli di. Gelli di siarad â nhw dros y ffôn, trwy e-bost, neu wyneb yn wyneb pan fyddan nhw’n cynnal cyfarfod agored yn dy ardal. Caiff y rhain eu galw’n gymhorthfeydd. Gelli di ddod o hyd i’w manylion nhw ar wefan y Senedd.

Os hoffet ti weld dadl yn y cnawd, gelli di gadw sedd trwy fynd i wefan y Senedd. Fel arall, gelli di wylio’r trafodion yn fyw, neu hwyrach ymlaen.

Cyfrifoldebau Aelodau o’r Senedd

Gall dy AS wneud y canlynol:

  • dadlau a chreu deddfau sy’n effeithio ar Gymru
  • gwneud penderfyniadau ynghylch trethi
  • gofyn cwestiynau a chraffu ar bolisïau Llywodraeth Cymru er mwyn eu dwyn i gyfri 
  • ymateb i broblem yn dy ardal trwy ofyn cwestiwn swyddogol i’r gwleidydd cyfrifol, sy’n cael ei adnabod fel Gweinidog 
  • cynnal cyfarfod agored rheolaidd gyda phobl yn eu hardal i drafod problemau’r ardal 
  • eistedd ar bwyllgorau’r Senedd i graffu ar faterion mewn mwy o fanylder 
  • dylanwadu ar y modd y caiff ysgolion ac ysbytai eu cynnal yng Nghymru

Cynghorau lleol

Gelli di bleidleisio mewn etholiadau cynghorau lleol pan fyddi di’n 18 oed.

Pa mor aml y caiff dy sbwriel ei gasglu? Sut gyflwr sydd ar yr hewlydd yn dy ardal? Wyt ti’n hoff o dy gyfleusterau chwaraeon lleol? 

Mae dy gyngor lleol yn gwneud penderfyniadau ynghylch yr holl faterion hyn, a llawer o rai eraill sy’n effeithio arnat ti bob dydd. Mae’n ymwneud â materion sy’n effeithio’n uniongyrchol ar dy ardal leol benodol, ac mae’n gyfrifol am wasanaethau lleol. 

Efallai y byddi di hefyd yn clywed dy gynghor lleol yn cael ei alw’n llywodraeth leol neu awdurdod lleol. 

Mae nifer bychan o gynghorwyr yn ffurfio cabinet neu weithredaeth. Dyma’r grŵp gwneud penderfyniadau uchaf yn y cyngor, ond mae’r holl benderfyniadau maen nhw’n eu gwneud wedi eu llywio gan bolisïau neu gynlluniau eang y mae’r cyngor wedi penderfynu arnyn nhw fel cyfangorff. 

Os hoffet ti wneud cwyn neu godi mater gyda dy gynrychiolydd etholedig, mae’n rhaid i ti wybod pa gyngor sy’n gyfrifol am dy ardal di. Dewch o hyd i’ch cyngor lleol.

Cyfrifoldebau cynghorau lleol

Mae dy gyngor lleol yn gyfrifol am y canlynol:

  • gwasanaethau addysg
  • cyfleusterau ieuenctid a hamdden
  • penderfyniadau cynllunio: er enghraifft, os yw dy gymydog am godi estyniad
  • tai cyngor
  • rheoli parciau a mannau cyhoeddus eraill
  • gwasanaethau cymdeithasol fel gofal maeth, cymorth i bobl gydag anableddau, neu ofal i’r henoed
  • ffyrdd a throedffyrdd lleol
  • sbwriel ac ailgylchu
  • llyfrgelloedd
  • cadw golwg ar fusnesau lleol a’u rheoleiddio 
  • cofrestru pleidleiswyr a chynnal etholiadau lleol

Pwy sy’n dy gynrychioli yn dy gyngor lleol?

Mae’r bobl sy’n cael eu hethol i dy gynrychioli di yn dy gyngor lleol yn cael eu galw’n gynghorwyr lleol. Rwyt ti ac eraill yn dy ardal yn eu hethol nhw am gyfnod o bedair blynedd. 

Mae’r ardal ddaearyddol sy’n cael ei chwmpasu gan dy gyngor lleol wedi ei rhannu’n ardaloedd llai sy’n cael eu galw’n wardiau. Gallai dy ward gael ei chynrychioli gan hyd at bedwar cynghorydd lleol. Efallai y bydd cynghorwyr cymunedol yn dy gynrychioli hefyd. 

Gall dy gynghorydd lleol wneud y canlynol: 

  • bod yn rhan o’r broses sy’n pennu faint o arian sy’n cael ei wario ar wasanaethau lleol
  • datblygu cynlluniau at y dyfodol ar gyfer dy ardal
  • dy helpu gydag unrhyw bryder o ran gwasanaethau lleol y mae’r cyngor yn eu darparu
  • trafod a gosod treth gyngor

Mae nifer o gynghorwyr yn gweithio rhan amser neu llawn-amser mewn swyddi eraill ar ben eu gwaith fel cynghorwyr. 

Gelli di gysylltu â dy gynghorydd lleol i ofyn cwestiynau iddyn nhw am yr hyn sy’n digwydd yn dy ardal, neu i fynegi unrhyw bryder a allai fod gennyt ti. Gelli di fel arfer ddod o hyd i’w manylion cyswllt nhw ar wefan dy gyngor.

Gelli di hefyd fynychu cyfarfod cyngor yn yr oriel gyhoeddus yn dy neuadd dref neu dy neuadd ddinas leol a gwylio sut caiff penderfyniadau eu gwneud. Er mwyn i ti wybod beth i’w ddisgwyl, gallai fod yn ddefnyddiol i ti ofyn i dy gynghorydd lleol beth sy’n digwydd mewn cyfarfod cyngor cyn i ti fynd.

Senedd y DU

Pan fyddi di’n 18, byddi di’n gallu pleidleisio yn etholiadau Senedd y DU.

Mae Senedd y DU yn gwneud rhai penderfyniadau sy’n effeithio ar Gymru. Caiff y rhain eu galw’n ‘faterion a gedwir yn ôl’ ac maen nhw’n cynnwys pethau fel amddiffyn, materion tramor, trethi, ac unrhyw beth sy’n ymwneud â’r frenhiniaeth.

Cafodd Senedd y DU ei sefydlu yn y drydedd ganrif ar ddeg - dros 600 o flynyddoedd yn ôl. Mae’n cynnwys dwy siambr: Tŷ’r Cyffredin, a Thŷ’r Arglwyddi.  Mae’r cyhoedd yn pleidleisio i ddewis y bobl sy’n eistedd yn Nhŷ’r Cyffredin. 

Mae Senedd y DU yn gwneud penderfyniadau ynghylch rhai agweddau ar sut mae’r DU yn cael ei chynnal, gan lunio cyfreithiau sy’n effeithio ar ein bywydau. 

Cyfrifoldebau Senedd y DU

ae rolau Senedd y DU yn cynnwys:

  • darparu’r cronfeydd i alluogi gwaith Llywodraeth y DU trwy bleidleisio ar drethi 
  • gwarchod y cyhoedd a hawliau unigolion
  • edrych yn fanwl ar bolisïau a gweithredoedd Llywodraeth y DU - caiff hyn ei alw’n graffu
  • dadlau am faterion mawr y dydd 

Pwy sy’n dy gynrychioli di yn Senedd y DU? 

Caiff y person sy’n dy gynrychioli di yn Nhŷ’r Cyffredin ei alw’n Aelod Seneddol, neu AS. 

Mae pob person yn y DU wedi ei gynrychioli gan un AS sy’n cwmpasu ardal fawr a gaiff ei galw’n etholaeth. Ar hyn o bryd, mae’r DU wedi ei rhannu’n 650 etholaeth, ac mae Cymru’n cael ei chynrychioli gan 40 AS. Rwyt ti’n ethol dy Aelod Seneddol bob pum mlynedd.

Mae dy Aelod Seneddol yn rhannu ei amser rhwng gweithio yn Nau Dŷ’r Senedd yn San Steffan yn Llundain a gweithio’n lleol yn dy ardal.

Fel gydag Aelodau Senedd Cymru, gelli di gysylltu â dy Aelod Seneddol i ofyn cwestiynau iddyn nhw. Gelli di ddod o hyd i wybodaeth ynghylch sut i gysylltu â nhw ar wefan Senedd y DU.

Gelli di hefyd wylio dadleuon yn Senedd y DU, naill ai o’r oriel gyhoeddus neu drwy ffrwd fyw ar Parliament Live TV. 

Cyfrifoldebau Aelodau o’r Senedd

Gall dy Aelod Seneddol wneud y canlynol: 

  • cefnogi ymgyrch i newid y gyfraith 
  • helpu i fynd i’r afael â materion pobl sy’n byw yn dy ardal trwy gynnal cyfarfodydd agored yn rheolaidd 
  • helpu i lunio cyfraith trwy siarad mewn dadl yn Nhŷ’r Cyffredin neu eistedd ar bwyllgor yn Senedd y DU 
  • gofyn cwestiwn swyddogol yn Nhŷ’r Cyffredin 
  • darganfod beth mae pobl yn dy ardal yn ei feddwl am fater penodol 
     

Cofia gofrestru i bleidleisio

Os nad wyt ti wedi cofrestru, chei di ddim pleidleisio. Mae mor syml â hynny.

Yng Nghymru, gelli di gofrestru i bleidleisio pan fyddi di’n 15 oed, neu mewn rhai achosion, pan fyddi di’n 14 oed. Gelli di ond dechrau pleidleisio yn etholiadau’r Senedd pan fyddi di’n troi’n 16 oed.

Yn ffodus, nid oes angen i ti gofrestru cyn pob etholiad. 

Bydd rhaid i ti gofrestru os:

  • nad wyt ti wedi cofrestru i bleidleisio o’r blaen 
  • wyt ti newydd droi’n ddigon hen i bleidleisio 

Bydd rhaid i ti gofrestru i bleidleisio eto os:

  • wyt ti wedi symud tŷ yn ddiweddar 
  • wyt ti wedi newid dy enw am unrhyw reswm

Byddi di’n parhau i fod wedi dy gofrestru i bleidleisio os wyt ti’n byw yn yr un cyfeiriad a heb newid dy enw. Pan fyddi di’n gymwys i bleidleisio mewn gwahanol etholiadau, caiff dy record ei diweddaru yn awtomatig.

Mae’n cymryd ond pum munud i gofrestru i bleidleisio, os gwnei di hynny ar-lein. Os wyt ti’n 16 oed neu’n hŷn, y cyfan y bydd ei angen arnat ti yw dy rif yswiriant gwladol. Os wyt ti o dan 16 oed, fydd ddim gofyn i ti ddarparu dy rif yswiriant gwladol.

 

Unwaith y byddi di wedi dy gofrestru, byddi di’n ymddangos ar y gofrestr etholiadol. Dyma restr o bawb yn dy ardal sydd wedi cofrestru i bleidleisio.

Caiff y rhestrau hyn eu rheoli gan dy dîm etholiadau lleol. Os oes gennyt ti unrhyw gwestiynau am y gofrestr, dylet ti gysylltu â nhw. Byddan nhw’n hapus i helpu. Dewch o hyd i fanylion cyswllt eich cyngor trwy fewnbynnu eich cod post yn ein chwilotydd.

Byw mewn dau gyfeiriad

Mae rhai pobl yn rhannu eu hamser yn hafal rhwng dau gyfeiriad. Er enghraifft, efallai dy fod yn fyfyriwr sy’n byw oddi cartref, neu yn rhannu dy amser rhwng cartrefi dau riant. Os felly, efallai y byddi di’n gymwys i bleidleisio mewn dau gyfeiriad, os yw dy gyfeiriadau mewn ardaloedd cyngor gwahanol. 

Ond ‘dyw hyn ddim yn golygu y cei di ddwy bleidlais, fodd bynnag. Rhaid i ti ond pleidleisio mewn un cyfeiriad yn etholiadau’r Senedd ac etholiadau cyffredinol Senedd y DU, ond gelli di ddewis ym mha un rwyt ti’n pleidleisio. Mae pleidleisio fwy nag unwaith yn yr un etholiad yn groes i’r gyfraith.

Mewn etholiadau cyngor lleol, byddi di’n gallu pleidleisio yn y ddau gyfeiriad, cyn belled â dy fod di’n pleidleisio mewn ardaloedd cyngor gwahanol.

Lluoedd Arfog

Os wyt ti rhwng 14 ac 17 oed, ac mae un o dy rieni yn y lluoedd arfog, bydd di’n gallu cofrestru i bleidleisio fel pleidleisiwr y lluoedd arfog. 

Mae hyn yn golygu y byddi di’n dal yn gallu pleidleisio mewn etholiadau yng Nghymru os yw dy deulu wedi eu lleoli mewn gwlad arall, neu os wyt ti’n symud yn aml. Ond bydd rhaid i ti gofio adnewyddu hyn bob blwyddyn.

Byw dramor

Os wyt ti’n ystyried byw mewn gwlad arall tu allan i’r DU ryw ddydd, hyd yn oed am gyfnod byr, byddi di’n dal yn gallu pleidleisio yn etholiadau Senedd y DU. 

Cyn belled â dy fod di wedi cofrestru i bleidleisio yn y DU, a dy fod di wedi bod yn gymwys i bleidleisio mewn etholiadau cyffredinol yn y 15 mlynedd diwethaf, cei di barhau i bleidleisio i ethol dy AS. 

Os byddi di’n gadael y DU cyn  dy fod yn ddigon hen i bleidleisio, byddi di’n dal yn gallu cofrestru i bleidleisio os yw un o dy rieni wedi eu cofrestru i bleidleisio yn etholiadau cyffredinol y DU yn y 15 mlynedd diwethaf.
 


 

Dwedwch wrthym beth yw eich barn

Cwblhewch ein harolwg adborth yn ein helpu i'w gwella nhw ar gyfer y dyfodol. Dim ond ychydig funudau y bydd yr arolwg yn cymryd i'w gwblhau.