Adroddiad Monitro Blynyddol Safonau’r Gymraeg - 2024-2025

Yn ystod blwyddyn ariannol 2024-25, roedd cyfanswm o 15 aelod o staff wedi'u lleoli yn swyddfa'r Comisiwn Etholiadol yng Nghymru, roedd 12 swydd yn rhan o dîm Cymru a thair swydd o dimau eraill o fewn y Comisiwn. Ar 1 Mawrth 2025 roedd cyfanswm nifer ein staff yn gweithio ledled y DU heb gynnwys asiantaethau yn 224, y cyfanswm presennol yw 240 erbyn hyn.

Cynhaliwyd archwiliad o allu iaith Gymraeg staff sy'n gweithio i'r Comisiwn Etholiadol yn swyddfa Cymru yn ystod mis Mawrth 2025 gan ddefnyddio'r Fframwaith Cyfeirio Ewropeaidd Cyffredin (CEFR) cydnabyddedig. 

Gofynnwyd i aelodau staff asesu eu lefel eu hunain.
Mae'r lefelau'n amrywio o ddefnyddiwr sylfaenol (A1, A2) defnyddiwr annibynnol (B1, B2) a defnyddiwr hyfedr (C1, C2) mewn pum categori (gwrando, darllen, rhyngweithio llafar, cynhyrchu llafar ac ysgrifennu). 

Gall holl staff perthnasol Cymru gyfarch eraill drwy gyfrwng y Gymraeg, ac maent yn gwneud hynny wrth ateb pob galwad ffôn. Maent hefyd yn cyfeirio rhanddeiliaid neu aelodau o’r cyhoedd at ein staff a’n gwasanaethau sy’n siarad Cymraeg os oes angen.

Gall staff yng Nghymru fynychu gwersi Cymraeg gyda chefnogaeth y sefydliad a chânt eu hannog i wella eu sgiliau Cymraeg.

Ni ofynnodd unrhyw aelodau o staff am gyrsiau mewnol i gael eu cyflwyno yn y Gymraeg yn ystod y flwyddyn ddiwethaf. Fodd bynnag, yn unol â Safon 124, mae staff yn ymwybodol bod cyrsiau hyfforddi a gynigir yn fewnol ar gael trwy gyfrwng y Gymraeg, os dymunir.

Yn ystod y flwyddyn ariannol gyfredol, rydym wrthi'n creu System Rheoli Dysgu newydd. Bydd y system hon yn caniatáu i staff gymryd modiwlau hyfforddi ar-lein a fydd ar gael yn Saesneg ac yn Gymraeg drwy ddefnyddio togl.

Yn y flwyddyn ariannol ddiwethaf, fe wnaethom hysbysebu’r swyddi canlynol:

•    Swyddog Gwybodaeth y Cyhoedd
•    Cyfieithydd
•    Swyddog Cymorth Cymraeg

Hysbysebwyd bob swydd yn allanol ac yn ddwyieithog. Nodwyd ym manyleb y swydd bod sgiliau iaith Gymraeg yn hanfodol ar gyfer y tair rôl.

Mae’r adran hon yn mynd i’r afael â chwynion mewn perthynas â materion darparu gwasanaeth, llunio polisïau, a gweithredu. Mae hyn yn cynnwys unrhyw gwynion a wneir yn uniongyrchol i unrhyw un o swyddfeydd y Comisiwn Etholiadol yn y DU.

Rydym wedi rhoi mesurau ar waith i sicrhau bod aelodau’r cyhoedd yn gallu cyflwyno cwyn drwy gyfrwng y Gymraeg, ac yna’n cael ymateb yn Gymraeg.

Yn ystod y cyfnod adrodd, gwnaed cwyn i Gomisiynydd y Gymraeg ynghylch methiant y Comisiwn Etholiadol i gydymffurfio â safonau’r Gymraeg. Roedd y gŵyn a dderbyniwyd yn ymwneud â holiadur a anfonwyd at swyddogion a oedd wedi gweithio mewn gorsafoedd pleidleisio. Roedd y gŵyn yn ymwneud â Safon 46B, sy'n nodi:

Safon 46B

Os byddwch yn cynhyrchu ffurflen yn y Gymraeg a'r Saesneg (boed yn fersiynau ar wahân ai peidio), rhaid i chi sicrhau nad yw'r fersiwn Gymraeg yn cael ei thrin yn llai ffafriol na'r fersiwn Saesneg, a rhaid i chi beidio â gwahaniaethu rhwng y fersiynau Cymraeg a Saesneg mewn perthynas ag unrhyw ofynion sy'n berthnasol i'r ffurflen (er enghraifft mewn perthynas ag unrhyw derfyn amser ar gyfer cyflwyno'r ffurflen, neu mewn perthynas â'r amser a ganiateir i ymateb i gynnwys y ffurflen).
 
Canfuwyd bod y gŵyn yn ddilys gan Gomisiynydd y Gymraeg a'i bod yn bodloni gofynion adran 93 o Fesur y Gymraeg (Cymru) 2011.

Ymdriniwyd â'r mater yn brydlon gan y Comisiwn Etholiadol, gan sicrhau bod yr arolwg wedi'i gywiro a bod amser ychwanegol wedi'i roi i'w gwblhau. Cyflwynwyd mesurau sicrhau ansawdd ychwanegol i'n prosesau arolygu er mwyn osgoi problemau tebyg yn y dyfodol. O ganlyniad i hyn penderfynodd Comisiynydd y Gymraeg beidio â chynnal ymchwiliad pellach.

Mae gennym fesurau ar waith i sicrhau bod ein holl ohebiaeth â rhanddeiliaid yng Nghymru yn cael ei hanfon yn ddwyieithog. Yn ogystal, mae mesurau mewn lle i sicrhau bod unrhyw ohebiaeth a dderbyniwn yn Gymraeg yn cael ei hateb yn Gymraeg. Rydym yn parhau i adolygu a chryfhau ein proses i sicrhau bod y safonau hyn yn cael eu cynnal.
 
Mae mesurau hefyd ar waith i sicrhau y gall pob aelod o'r cyhoedd sy'n cysylltu â ni drwy e-bost neu dros y ffôn wneud hynny yn y Gymraeg, ac na fydd gwneud hynny'n oedi unrhyw ymateb. Os bydd aelod o’r cyhoedd yn ein ffonio ac yn dymuno defnyddio’r Gymraeg, gallant wneud hynny. Os nad oes siaradwr Cymraeg ar gael ar yr adeg honno, rhoddir y dewis iddynt gael eu galw’n ôl cyn gynted ag y bydd siaradwr Cymraeg ar gael. 

Mae gennym wasanaeth ffôn Cymraeg sy'n trosglwyddo'n uniongyrchol i aelod o staff sy'n siarad Cymraeg. Gyda hyd at saith siaradwr Cymraeg rhugl yn gweithio ar unrhyw adeg yn nhîm Cymru yn ystod blwyddyn ariannol 2024-25, sicrhaodd nad oedd unrhyw oedi wrth ateb galwadau yn y Gymraeg.

Yn y cyfnod cyn etholiadau Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu (a gynhaliwyd ym mis Mai 2024) penodwyd swyddog gwybodaeth gyhoeddus dwyieithog i sicrhau bod aelod penodol o staff ar gael i ateb ymholiadau yn y Gymraeg a'r Saesneg. Penodwyd swyddog gwybodaeth gyhoeddus dwyieithog ychwanegol ar gyfer y cyfnod cyn Etholiad Cyffredinol Senedd y DU (a gynhaliwyd ym mis Gorffennaf 2024).

Mae'r holl ddeunydd cyhoeddusrwydd a hysbysebu yng Nghymru, neu ddeunydd sy'n cynnwys gwybodaeth sy'n berthnasol i Gymru, yn cael ei gynhyrchu'n ddwyieithog. 

Pan fyddwn yn trefnu i bartneriaid allanol fynychu cyfarfodydd, mae mesurau ar waith i sicrhau bod y partneriaid hyn yn derbyn gwasanaeth Cymraeg, os ydynt yn dymuno hynny. Mae cyfieithu ar y pryd ar gael i ran-ddeiliaid sy'n dymuno cyfrannu yn y Gymraeg mewn cyfarfodydd rhithwir pan fydd cylch gorchwyl y cyfarfod yn nodi y bydd yn cael ei gynnal yn y Gymraeg a'r Saesneg. Rydym hefyd yn darparu cyfieithu ar y pryd mewn unrhyw ddigwyddiadau wyneb yn wyneb pan gahoddir rhanddeiliaid.

Cyhoeddir yr holl negeseuon sy'n ymwneud â Chymru neu'n effeithio arni ar ein  cyfrif dwyieithog X (Twitter) (@ElectoralWales) sy'n cael ei reoli gan staff yn y Comisiwn Etholiadol yng Nghymru. Mae gwybodaeth a fwriedir yn benodol ar gyfer Cymru yn cael ei chynhyrchu a'i rhannu gan y cyfrif hwn. Mae trydariadau'n cael eu creu'n ddwyieithog, naill ai o fewn un trydariad, neu drwy drydariad ar wahân sy'n cael ei rannu ar yr un pryd.

Os bydd unrhyw un yn cysylltu â ni yn Gymraeg trwy ein cyfryngau cymdeithasol, mae mesurau mewn lle i sicrhau eu bod yn derbyn ateb yn Gymraeg, ac nad yw hyn yn arwain at oedi.

Yn y flwyddyn ariannol gyfredol byddwn yn archwilio llwyfannau cyfryngau cymdeithasol eraill a sut y gallwn sicrhau bod y cynnwys a rannwn yn ddwyieithog.

Mae'r holl ganllawiau a chynnwys sy'n berthnasol i Gymru yn cael eu cynhyrchu'n ddwyieithog, ac rydym yn cyhoeddi'r fersiynau Cymraeg a Saesneg ar yr un pryd. Lle bydd diweddariadau, bydd fersiynau Cymraeg yn cael eu diweddaru a'u cyhoeddi gyda'r fersiynau Saesneg. Mae gan ein cyfieithwyr Cymraeg fynediad uniongyrchol a hawliau golygu ar ein gwefan fel y gellir diweddaru canllawiau yn hawdd.

Yn ystod blwyddyn ariannol 2024-25, fe wnaethom gynyddu ein hadnodd iaith Gymraeg drwy wneud dwy rôl bresennol yn barhaol a chreu rôl ychwanegol o fewn ein tîm iaith Gymraeg i liniaru'r risg hwn.

Yn y cyfnod cyn y ddau etholiad a gynhaliwyd yn ystod y cyfnod adrodd, cafodd yr holl ganllawiau perthnasol ar ein gwefan eu gwirio a'u prawfddarllen gan ein tîm iaith Gymraeg fel mesur sicrhau ansawdd ychwanegol.

Lle mae darpariaeth Gymraeg ar gael, caiff ei hyrwyddo'n rhagweithiol, a dangosir yr opsiwn ar gyfer cynnwys Cymraeg yn glir ar gynnwys Saesneg cyfatebol.

Mae pob polisi adnoddau dynol wedi'i gyfieithu ac maent i gyd ar gael yn ddwyieithog.

Yn ystod blwyddyn ariannol 2024-25 lansiwyd system adnoddau dynol fewnol newydd, mae'r system newydd hon ar gael yn y Gymraeg a'r Saesneg.

Mae gennym ni hefyd borth recriwtio newydd i recriwtio a phenodi staff newydd. Mae disgrifiadau swyddi a manylebau a hysbysebir yng Nghymru sy'n cael eu postio ar y porth ar gael yn y Gymraeg a'r Saesneg. Fodd bynnag, er y gall y system hwyluso dwy iaith; rydym wrthi'n gweithio tuag at gywiro nam i sicrhau bod y porth ei hun ar gael yn y Gymraeg.

Pan gynigir cyfweliad i ymgeiswyr am rôl sy'n seiliedig ar dîm yng Nghymru gallant ddewis cael cyfweliad yn y Gymraeg neu'r Saesneg gyda chymorth cyfieithu ar y pryd. Gweithredwyd hyn ar gyfer pob swydd a hysbysebwyd ar gyfer tîm Cymru yn ystod y cyfnod adrodd. 

Mae gwybodaeth sy’n ymwneud ag unrhyw grantiau neu dendrau yng Nghymru yn cael ei chyhoeddi a’i hyrwyddo’n ddwyieithog.

Mae digwyddiadau'r Comisiwn Etholiadol yng Nghymru yn cael eu hysbysebu a'u hyrwyddo yn Gymraeg a Saesneg, ac mae darpariaeth Gymraeg ar gael. Yn ogystal, mae gwybodaeth am y digwyddiadau hyn, megis taflenni, arwyddion, ac ati, yn ddwyieithog.

Mae safonau llunio polisi wedi'u cynnwys yn ein dogfen 'Asesiadau Effaith Cydraddoldeb'. Mae'r ddogfen hon ar gael i'r holl staff drwy ein mewnrwyd. Bydd effaith unrhyw bolisi newydd ar y Gymraeg yn cael ei fesur drwy'r weithdrefn Asesu Effaith Cydraddoldeb.

Yn ystod blwyddyn ariannol 2024-25, gwnaethom ein rolau Cyfieithydd Cymraeg a Swyddog Cymorth Iaith Gymraeg yn rolau parhaol yn ogystal â chreu rôl Cyfieithydd Cymraeg ychwanegol. Mae hyn yn golygu bod gennym ni 5 aelod staff parhaol llawn amser sy'n ymroddedig i'n darpariaeth iaith Gymraeg, sef y canlynol

•    Uwch-ymgynghorydd y Gymraeg
•    Swyddog Cymorth Cymraeg
•    Cyfieithydd x 3

Yn ystod y flwyddyn ariannol presennol, fe wnaethom ddyfarnu a chwblhau contract i gwmni cyfieithu allanol, Bla Translations Ltd, fel adnodd ychwanegol i'w ddefnyddio yn ystod cyfnodau prysur. Mae hyn yn lleihau'r risg o gyhoeddi deunydd yn Saesneg yn unig o ganlyniad i gynnydd mewn llwyth gwaith. Mae gennym gyllideb gyfieithu bwrpasol at y diben hwn.

Eleni oedd y flwyddyn lawn gyntaf o ddefnyddio ein system ceisiadau cyfieithu newydd ar ein mewnrwyd. Galluogodd hyn ni i wella a symleiddio ein proses gyfieithu a chaniatáu inni gofnodi ein data cyfieithu. Yn dilyn adolygiad a gynhaliwyd yn ystod y flwyddyn ariannol flaenorol, rydym yn parhau i adolygu a thrafod ein prosesau cyfieithu ac addasu i ddiwallu anghenion pob tîm o fewn y Comisiwn Etholiadol yn gyson.
 

Yn ystod y cyfnod 2024-25 cynhaliwyd 4 sesiwn ymwybyddiaeth wyneb yn wyneb yn ein swyddfa yn Llundain ac 1 sesiwn ymwybyddiaeth wyneb yn wyneb yn ein swyddfa yng Nghaerdydd gyda dros 85% o staff swyddfa Cymru yn bresennol.

Canolbwyntiodd y sesiynau ar;

• Hanes yr iaith Gymraeg
• Yr iaith a'r diwylliant Cymraeg heddiw 
• Safonau’r Iaith Gymraeg (Beth ydyn nhw, pam maen nhw’n bodoli a sut maen nhw’n effeithio ar ein gwaith).

Mae'r sesiynau hyn wedi parhau yn ystod blwyddyn ariannol 2025-26 a byddwn yn archwilio sut y gallwn ehangu ymwybyddiaeth o'r iaith Gymraeg o fewn y Comisiwn.