Ymchwil moderneiddio etholiadau

Ar y cyfan, mae pobl yn fodlon gyda’r opsiynau presennol sydd ganddynt ar gyfer pleidleisio, a’u barn oedd eu bod yn syml, yn enwedig ar ôl iddynt bleidleisio cwpl o weithiau a dod yn gyfarwydd â’r broses. 

Pleidleisio’n bersonol yw’r opsiwn safonol a dewisol ar gyfer y rhan fwyaf o bobl. Caiff pleidleisio drwy’r post ei ddefnyddio gan amlaf mewn sefyllfaoedd lle na allai pobl gyrraedd yr orsaf bleidleisio neu lle roeddent yn dilyn dull o bleidleisio arferol eu rhieni. Barn y rheiny a oedd ond wedi pleidleisio mewn gorsafoedd pleidleisio oedd bod pleidleisio drwy’r post yn cymryd mwy o ymdrech ac yn llai dibynadwy na phleidleisio’n bersonol. Fodd bynnag, gwnaeth bawb gwerthfawrogi bod dulliau gwahanol ar gael gan fod pobl, yn fwy na dim, am i bawb allu pleidleisio’n rhwydd ac yn hyderus. 

Er y codwyd rhai problemau, megis rhai o amgylch hygyrchedd, nid oes tystiolaeth i awgrymu bod y prosesau pleidleisio presennol yn gyfrifol am bobl yn dewis peidio â phleidleisio, neu fod pobl ddim yn pleidleisio oherwydd nad ydynt yn gwybod sut i wneud hynny. Ar gyfer y rhan fwyaf o bobl, roedd gwybodaeth weithdrefnol ar gael yn rhwydd.

Roedd prosesau arloesol wnaeth pleidleisio’n gyflym, yn rhwydd ac yn hygyrch yn ddeniadol i’r bobl a gymerodd ran yn yr ymchwil Er bod rhwyddineb yn bwysig i bobl wrth bleidleisio – a’u bod felly’n cefnogi’n fras dulliau a allai gynyddu rhwyddineb – mae yna deimlad cryf hefyd na ddylai pleidleisio fod mor hawdd y gellid ei wneud heb roi gwir ystyriaeth iddo.

Teimlai pobl ei bod yn hanfodol bod y broses o bleidleisio’n parhau i deimlo’n bwysig, ac y dylai arwain at deimladau o reolaeth, diben ar y cyd a chymuned.

Dywedodd pobl hefyd bod diogelwch yn bwysig a’u bod am fod yn sicr bod eu pleidlais wedi’i chyfrif yn gywir ac y byddai’n cael ei storio’n ddiogel. 

Ystyriwyd bod preifatrwydd hefyd yn elfen allweddol o bleidleisio. Roedd rhai pobl yn gofidio y gellid colli hyn gyda phrosesau arloesol ar gyfer pleidleisio o bell, oherwydd gallai pobl fod yn pleidleisio gydag eraill gerllaw.

Ar y cyfan roedd pobl yn hoffi’r syniad o bleidleisio ar-lein. Eu barn oedd ei fod yn hyblyg, yn debyg i weithgareddau ar-lein tebyg i fancio a siopa, ac y gallai, o bosib, annog mwy o bobl i bleidleisio. 

Fodd bynnag, roedd rhai gofidion ynghylch diogelwch pleidleisio ar-lein; y perygl o beidio â chadw anhysbysrwydd pleidleiswyr; llythrennedd digidol; a’r posibilrwydd y gallai rhai pobl gael eu gorfodi i bleidleisio mewn modd penodol.

Ar y cyfan, roedd gan bobl ddigon o wybodaeth i ddeall sut i bleidleisio, ar wahân i nifer fach o bobl oedd heb bleidleisio eto.  

Er mwyn i bobl ifanc a phleidleiswyr tro cyntaf deimlo’n barod i bleidleisio, roedd yn bwysig iddynt glywed am y broses o bleidleisio a’r system etholiadol, sut mae ymgeiswyr yn cael eu hethol, a’r gwahaniaeth rhwng etholiadau.

Dywedwyd ei bod hi’n bwysig i bobl gydag anghenion iechyd meddwl neu anableddau corfforol gael gwybodaeth gliriach am sut i gael ‘cymorth ychwanegol’ os byddai ei angen arnynt.

Roedd dealltwriaeth bobl o natur y dulliau gwahanol o bleidleisio’n amrywio’n sylweddol. Pleidleisio drwy ddirprwy oedd yr opsiwn roedd pobl yn lleiaf cyfarwydd ag ef. 

Rhoddodd pobl wybod i ni mai’r prif herion i bleidleisio oedd gwybod pa etholiadau oedd yn cael eu cynnal a phryd, pam ei bod hi’n bwysig pleidleisio, a sut i wneud penderfyniad gwybodus ynghylch pwy i bleidleisio ar ei gyfer. Weithiau roedd yr heriau hyn yn atal pobl rhag pleidleisio, er eu bod i bob diben yn gwybod sut i bleidleisio.

Dywedodd pobl yn aml eu bod yn cael eu ‘llethu’ gan yr wybodaeth oedd ar gael yn ystod etholiad. Doedd rhai ddim yn gwybod ble i ddechrau chwilio. Roedd eraill yn ansicr ble y gallent ddod o hyd i ffynonellau y gallent ymddiried ynddynt. Ac roedd gan eraill ddiffyg hyder yn eu gallu i ddadansoddi gwybodaeth wrth ddod i benderfyniad ynghylch pwy i bleidleisio ar ei gyfer. 

Yn gyffredinol, roedd pobl am gael gwybodaeth glir a chymaradwy mewn un man, yn hytrach na chael llawer o wybodaeth o ffynonellau gwahanol. Roedd pobl hefyd yn gwerthfawrogi bod yr wybodaeth roeddent yn ei chael am ymgeiswyr a’u polisïau’n dod o ffynonellau ‘niwtral’, sef ffynonellau amhleidiol, annibynnol.