Cip ar gofrestru etholiadol
Prif ganfyddiadau
Mae data o gofrestrau etholiadol 2025 yn dangos y canlynol:
- data o gofrestrau etholiadol 2025 yn dangos y canlynol: Roedd 48 miliwn o bobl ar y gofrestr llywodraeth leol a 46 miliwn ar y gofrestr seneddol ym Mhrydain Fawr – y ddau i lawr 0.6% ac 1% yn y drefn honno o'r uchafbwynt yn 2024
- roedd 167 mil o gyrhaeddwyr ar y gofrestr seneddol ym Mhrydain Fawr yn 2025 – cynnydd o 4.2% o 2024 ond 63.7% yn is na nifer y cyrhaeddwyr yn 2013
- mae'n debyg nad yw cofrestrau'n adlewyrchu'r holl newidiadau i fanylion etholwyr. Roedd cyfraddau ymateb gan aelwydydd lle mae amheuaeth o newid wedi gostwng ers cyflwyno'r canfas diwygiedig yn 2020
- mae angen dulliau newydd fel y gall pawb gofrestru'n hawdd a chymryd rhan yn ein democratiaeth – mae'r rhain yn cynnwys mathau o gofrestru â chymorth, integredig, uniongyrchol neu awtomatig
Maint yr etholaeth
Mae dau fath o gofrestrau etholiadol: cofrestrau seneddol a chofrestrau llywodraeth leol.
Mae dau gofrestr oherwydd bod rhai pobl yn gymwys i bleidleisio mewn rhai mathau o etholiadau ond nid eraill.
Cofrestr Seneddol – caiff hon ei defnyddio ar gyfer etholiadau Senedd y DU.
Cofrestr llywodraeth leol – caiff hon ei defnyddio ar gyfer etholiadau Senedd yr Alban, Senedd Cymru, Cynulliad Gogledd Iwerddon, llywodraeth leol, a Chomisiynydd yr Heddlu a Throseddu.
Dysgwch ragor am sut mae'r cofrestrau etholiadol yn gweithio
Rydym yn disgwyl gweld newidiadau i faint y cofrestrau yn ystod cyfnod etholiadau. Yn gyffredinol, mae cynnydd yn nifer y cofnodion cyn etholiadau cyffredinol. Yna bydd cofnodion fel arfer yn disgyn yn y blynyddoedd rhyngddynt.
Nifer y cofnodion ar y gofrestr etholiadol
Nifer y cofnodion ar y gofrestr etholiadol yn Lloegr
Nifer y cofnodion ar y gofrestr etholiadol yn Yr Alban
Nifer y cofnodion ar y gofrestr etholiadol yng Nghymru
Cyrhaeddwyr
Cyrhaeddwr yw rhywun sy'n cyrraedd oedran pleidleisio o fewn 12 mis ar ôl cyhoeddi'r gofrestr pob fis Rhagfyr. Mae'r rhai sy'n cyflawni'r bleidlais wedi'u cynnwys ar y cofrestrau etholiadol, er nad ydyn nhw'n gymwys i bleidleisio eto.
Mae nifer y rhai sy'n cyrraedd safonau wedi gostwng yn sylweddol ers 2013 oherwydd newidiadau yn y broses gofrestru a oedd yn ei gwneud yn ofynnol i rai sy'n cyrraedd safonau wneud eu cais eu hunain i gofrestru. Mae’r niferoedd wedi dechrau unioni mewn blynyddoedd diweddar.
Cyrhaeddwyr Seneddol
Mae’r gostyngiad yn llai yng Nghymru ac yn yr Alban. Mae hyn yn debygol o fod oherwydd ymestyn yr etholfraint etholiadau datganoledig i bobl 16 a 17 oed.
Etholwyr tramor
Mae cofrestru etholwyr tramor yn cynyddu'n sydyn yn ystod cyfnod etholiadau cyffredinol, yn ogystal â digwyddiadau untro fel Refferendwm yr UE.
Roedd 203,000 o etholwyr tramor wedi'u cofrestru yn 2025, cynnydd o 2% o'i gymharu â'r flwyddyn flaenorol.
Etholwyr tramor
Etholwyr di-enw
Gall rhywun gofrestru i bleidleisio'n ddienw os gallai cael eu henw a'u cyfeiriad ar y gofrestr effeithio ar eu diogelwch, neu ddiogelwch rhywun yn eu cartref. Mae’n golygu y byddent yn ymddangos ar y gofrestr etholiadol heb eu henw a’u cyfeiriad.
Yn 2025 roedd 2,500 o etholwyr wedi cofrestru’n ddienw. Mae hyn yn ostyngiad o 5% o’i gymharu â’r blwyddyn blaenorol.
Etholwyr di-enw
Pobl 16-17 oed yng Nghymru a’r Alban
Yng Nghymru a’r Alban, gall pobl ifanc 16 ac 17 mlwydd oed bleidleisio yn etholiadau Senedd Cymru, yn etholiadau Senedd yr Alban ac mewn etholiadau cynghorau lleol. Cyflwynodd Senedd yr Alban y newid yn gyntaf ar gyfer refferendwm annibyniaeth 2014. Yna fe'i cyflwynwyd ar gyfer pob etholiad datganoledig yn 2015 yn yr Alban. Cyflwynodd y Senedd y newid yn 2020 yng Nghymru.
Mae digwyddiadau etholiadol cenedlaethol yn tueddu i ysgogi cofrestru. Mae etholiadau nesaf y Senedd a Senedd yr Alban yn cael eu cynnal yn 2026.
Mae cyfraddau cofrestru pobl ifanc wedi gostwng yn y ddwy gwlad dros y pedair blynedd diwethaf:
- yn yr Alban, roedd 74,894 o bobl 16 a 17 oed wedi cofrestru yn 2025 sef gostyngiad o 4% yn dilyn y brigiad ar ôl etholiad diwethaf Senedd yr Alban yn 2021
- yng Nghymru, roedd 29,317 o bobl 16 a 17 oed ar y gofrestr yn 2025 – sef gostyngiad o 19% o’i gymharu â’r brigiad yn 2022
Pobl 16-17 oed ar y gofrestr llywodraeth leol yng Nghymru a'r Alban
I amcangyfrif cyfran y bobl ifanc ar gofrestrau llywodraeth leol, rydym yn cymharu ein data ag amcangyfrifon poblogaeth canol blwyddyn:
- yng Nghymru, amcangyfrifwyd bod 39% o bobl 16 ac 17 oed ar y gofrestr yn 2025
- yn yr Alban, amcangyfrifwyd bod 61% o bobl 16 ac 17 oed ar y gofrestr yn 2025
Mae gan yr Alban gyfran uwch o bobl 16 a 17 oed ar y gofrestr yn gyson, gyda thua dau o bob tri wedi cofrestru.
Cyfran amcangyfrifedig o bobl 16 a 17 oed yn yr Alban a Chymru sydd wedi cofrestru i bleidleisio
Cefndir
Nid oes cofrestr etholiadol genedlaethol ar gyfer y Deyrnas Unedig. Mae pob Swyddog Cofrestru Etholiadol ledled Prydain Fawr yn llunio ac yn cynnal cofrestrau etholiadol ar wahân. Mae'r Prif Swyddog Etholiadol yn llunio ac yn cynnal un gofrestr ar gyfer Gogledd Iwerddon.
Mae gan Swyddogion Cofrestru Etholiadol ddwy gofrestr:
- Cofrestr Seneddol – caiff hon ei defnyddio ar gyfer etholiadau Senedd y DU
- Cofrestr llywodraeth leol – caiff hon ei defnyddio ar gyfer etholiadau Senedd yr Alban, Senedd Cymru, Cynulliad Gogledd Iwerddon, llywodraeth leol, a Chomisiynydd yr Heddlu a Throseddu
Mae’r gofrestr etholiadol yn gronfa ddata sy’n seiliedig ar eiddo, gyda chofnodion wedi eu cysylltu ag eiddo. Mae newid parhaus yn y boblogaeth yn effeithio ar ansawdd ei wybodaeth. Mae angen i Swyddogion Cofrestru Etholiadol ychwanegu a dileu cofnodion ar gyfer pobl sy'n symud tŷ, etholwyr sydd wedi marw, ac etholwyr sydd newydd fod yn gymwys.
Cyhoeddir cofrestrau newydd yn flynyddol ac fe'u hadolygir y rhan fwyaf o fisoedd. Ym Mhrydain Fawr, mae'r Swyddog Cofrestru Etholiadol yn archwilio'r gofrestr yn flynyddol cyn cyhoeddi fersiwn ddiwygiedig. Gelwir hyn yn ganfasio blynyddol. Mae'r gyfraith yn ei gwneud yn ofynnol i bob Swyddog Cofrestru Etholiadol gynnal canfas blynyddol o'r holl eiddo yn eu hardal. Mae hyn yn cadarnhau eu cofnodion ar y gofrestr etholiadol ac yn nodi etholwyr sydd wedi symud neu nad oeddent wedi cofrestru yn y gorffennol.
Dechreuodd y model canfas newydd yn 2020. Fe gyflwynodd paru data o’r cofrestrau etholiadol gyda chyfuniad o ddata cenedlaethol a lleol. Mae hyn yn rhoi gwybod i’r Swyddogion Cofrestru Etholiadol pa eiddo sy’n debygol o beidio â chael newidiadau i'w haelwyd. Mae'n caniatáu iddynt dargedu eu gweithgaredd canfas yn unol â hynny.
Bydd y Swyddog Cofrestru Etholiadol yna’n dilyn un o’r tri llwybr ar gyfer pob eiddo.
Llwybr 1:
- Mae'r Swyddog Cofrestru Etholiadol yn gosod eiddo yn llwybr 1 os yw cofnodion yr aelwyd yn cyd-fynd â data arall, megis data'r Adran Gwaith a Phensiynau.
- Gan dybio bod y cofnodion ar gyfer yr aelwyd honno'n aros yr un fath o'r canfas diwethaf.
- Bydd y Swyddog Cofrestru Etholiadol yn cysylltu ag aelwydydd Llwybr 1 i’w gwahodd i roi gwybodaeth am unrhyw newidiadau. Lle nad oes newidiadau i roi gwybod amdanynt, nid oes angen i’r aelwyd ymateb.
Llwybr 2:
- Mae'r Swyddog Cofrestru Etholiadol yn gosod eiddo yn llwybr 2 os nad yw cofnodion yr aelwyd yn cyd-fynd â data arall, megis data'r Adran Gwaith a Phensiynau.
- Gan dybio bod y cofnodion ar gyfer yr aelwyd honno wedi newid ers y canfas diwethaf.
- Rhaid i aelwydydd Llwybr 2 ymateb i geisiadau am wybodaeth, hyd yn oed os nad yw eu gwybodaeth wedi newid.
Llwybr 3:
- Mae'r Swyddog Cofrestru Etholiadol yn gosod eiddo yn llwybr 3 os ydyn nhw'n credu y gallan nhw gael gwybodaeth am y bobl sy'n byw yno gan 'un person cyfrifol'. Er enghraifft, cartrefi gofal neu neuaddau myfyrwyr. Os na all y Swyddog Cofrestru Etholiadol gael y wybodaeth gan yr 'un person cyfrifol', caiff yr eiddo ei roi yn Llwybr 2.
Data
Cyflwynir data cofrestru etholiadol i'r Comisiwn Etholiadol gan awdurdodau lleol. Mae'r ffigurau'n seiliedig ar gyhoeddiad y cofrestrau diwygiedig ym mis Rhagfyr.