Ymateb y Comisiwn Etholiadol i fil etholiadau'r llywodraeth

Mae'r Comisiwn Etholiadol wedi dweud y gallai Bil Cynrychiolaeth y Bobl Llywodraeth y DU wella'r system etholiadol yn sylweddol i bleidleiswyr, pleidiau, ymgyrchwyr a gweinyddwyr.

Wrth ymateb i'r bil, a gyhoeddwyd heddiw, mae’r Comisiwn yn tynnu sylw at y manteision a fydd wrth weld newidiadau i reolau cofrestru pleidleiswyr a chyllid gwleidyddol. Bydd gostwng yr oedran pleidleisio yn rhoi’r hawl i tua 1.7 miliwn o bobl ychwanegol i bleidleisio.  

Wrth wneud sylwadau ar y bil, dywedodd Vijay Rangarajan, Prif Weithredwr y Comisiwn Etholiadol:

“Dylai’r diwygiadau hyn gryfhau gwytnwch ac uniondeb ein system etholiadol, gan fynd i’r afael â llawer o fygythiadau sy’n ei wynebu. Dylai hefyd gwella sut mae etholiadau’n gweithio i bleidleiswyr, ymgyrchwyr, pleidiau a gweinyddwyr.  

“Tra bod bron i 8 miliwn o bobl heb eu cofrestru’n gywir, gallai diwygiadau i gofrestru pleidleiswyr ychwanegu miliynau at y gofrestr gan wneud cyfranogiad mewn etholiadau yn fwy cynhwysol.

“Gallai mesurau i gynyddu tryloywder mewn cyllid gwleidyddol – yn enwedig rheolaethau cryfach ar gymdeithasau anghorfforedig a chyflwyno gwiriadau gwybod-eich-rhoddwr – helpu i gau bylchau hirhoedlog a meithrin hyder y cyhoedd yn y system.”

Er bod y Comisiwn yn croesawu llawer o'r newidiadau a nodir yn y bil, mae angen cryfhau rhai darpariaethau i wella'r profiad i bleidleiswyr ymhellach ac amddiffyn y system rhag ymyrraeth dramor yn well.

Wrth wneud sylwadau ar sut y gellir gwella’r Bil, ychwanegodd Vijay Rangarajan:

“Rydym yn pryderu bod defnyddio refeniw i benderfynu a yw cwmnïau’n gymwys i roi rhoddion i bleidiau gwleidyddol yn amddiffyniad annigonol yn erbyn arian tramor. Byddai defnyddio elw yn adlewyrchu gweithgaredd gwirioneddol yn y DU yn gliriach. Ymddengys bod y cymalau presennol yn caniatáu i gwmni roi ei holl refeniw sawl gwaith bob blwyddyn.

“Er y gallai cofrestru pleidleiswyr yn awtomatig gymryd mwy o amser i’w gyflawni, dylid gweld cynnydd sylweddol ar gofrestru awtomataidd cyn yr etholiad cyffredinol nesaf i annog mwy o gyfranogiad a chefnogi pobl 16 a 17 oed sydd newydd gael eu hetholfreinio. Credwn fod amser i wneud hynny cyn yr etholiad cyffredinol nesaf, fel y mae cynlluniau peilot cofrestru awtomatig llwyddiannus yng Nghymru wedi'i ddangos. 

“Rhaid i unrhyw newidiadau i’r system etholiadol sicrhau gwelliannau i bleidleiswyr yn y pen draw. Wrth i'r bil fynd rhagddo, bydd y Comisiwn yn glir ynghylch maint a chymhlethdod y newidiadau ac a ellir eu cyflawni'n effeithiol heb beryglu diogelwch na hygyrchedd. Er enghraifft, credwn fod y cynnig i ddefnyddio cardiau banc ar gyfer adnabod pleidleiswyr yn gwanhau diogelwch, a bod ffyrdd gwell o wella hygyrchedd.”

Mae hyder y cyhoedd mewn etholiadau yn dibynnu ar system sy'n deg, yn dryloyw ac yn annibynnol. Am y rheswm hwnnw, mae'r Comisiwn yn parhau i wrthwynebu'r Datganiad Strategaeth a Pholisi a bydd yn parhau i gyflwyno'r achos dros atebolrwydd amhleidiol yn uniongyrchol i Senedd y DU.

Bydd y Comisiwn yn rhoi cyngor annibynnol, arbenigol i seneddwyr ar gynnwys y bil wrth iddo fynd drwy Senedd y DU, a bydd yn gweithio gyda'r Llywodraeth ar ei weithredu.

Rydym hefyd wedi cyhoeddi briff manylach ar bob un o'r mesurau i gefnogi ystyriaeth Senedd y DU o'r bil.

Diwedd

I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch â swyddfa cyfryngau’r Comisiwn Etholiadol drwy ffonio 020 7271 0704 neu 07789 920 414 y tu allan i oriau swyddfa. Fel arall, e-bostiwch [email protected].  

Notes to editors

Y Comisiwn Etholiadol yw’r corff annibynnol sy’n goruchwylio etholiadau a rheoleiddio cyllid gwleidyddol yn y DU. Rydym yn gweithio i hyrwyddo hyder y cyhoedd yn y broses ddemocrataidd a sicrhau ei huniondeb drwy’r canlynol:

  • Galluogi cynnal etholiadau a refferendwm teg, gan ganolbwyntio ar anghenion etholwyr a mynd i’r afael â’r ymgyrched newidiol i sicrhau bod pob pleidlais yn parhau i fod yn ddiogel ac yn hygyrch
  • Rheoleiddio cyllid gwleidyddol - cymryd camau rhagweithiol i gynyddu tryloywder, sicrhau cydymffurfiaeth, a mynd ar ôl achosion o dorri rheolau
  • Defnyddio ein harbenigedd dros newidiadau i’n democratiaeth, gan anelu at wella tegwch, tryloywder ac effeithlonrwydd.

Sefydlwyd y Comisiwn yn 2000 ac mae’n adrodd yn uniongyrchol i Senedd Cymru, Senedd y DU a Senedd yr Alban.

Bydd newidiadau yn y bil yn berthnasol i etholiadau Senedd y DU, etholiadau Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu yng Nghymru a Lloegr, ac etholiadau lleol yn Lloegr. Byddai rhai darpariaethau’n berthnasol i etholiadau Cynulliad Gogledd Iwerddon ac etholiadau lleol yng Ngogledd Iwerddon.