Agweddau’r cyhoedd tuag at gam-drin a bygwth ymgeiswyr etholiadol
Comisiynwyd Community Research gennym i archwilio agweddau’r cyhoedd at gamdriniaeth a bygythiadau sy’n cael eu hanelu at ymgeiswyr sy’n sefyll etholiad.
Mae’r ymchwil hwn yn datgelu sut mae pobl yn meddwl am enghreifftiau gwahanol o gamdriniaeth a bygythiadau, a ble maent yn tynnu’r llinell rhwng ymddygiad derbyniol ac annerbyniol.
Mae hyn yn adeiladu ar ymchwil flaenorol a gyhoeddwyd gan y Comisiwn ar fygwth Ymgeiswyr.
Prif ganfyddiadau
Dywedodd pobl:
- mae bygwth a cham-drin ymgeiswyr yn fater difrifol, fodd bynnag mae pobl yn credu ei fod yn rhan o broblem gymdeithasol ehangach o elyniaeth, rhaniad ac ymddygiad camdriniol cynyddol, yn enwedig ar-lein
- tra dylai ymgeiswyr ddisgwyl rhywfaint o feirniadaeth, ni ddylent wynebu camdriniaeth ddifrifol
- mae camdriniaeth sy’n cael ei chyfeirio at fenywod ac ymgeiswyr tro cyntaf yn llai dealladwy na chamdriniaeth sy’n cael ei chyfeirio at ddynion ac ymgeiswyr hirsefydlog
- mae camdriniaeth sy’n ymwneud â nodweddion gwarchodedig, megis hil neu rywioldeb, yn gwbl annerbyniol
- mae cam-drin a bygwth ymgeiswyr yn broblem na ellir ei datrys gan un sefydliad ar ei ben ei hun – mae gan gyrff cyhoeddus, cwmnïau cyfryngau cymdeithasol a hyd yn oed rhieni gyfrifoldeb i fynd i’r afael â’r broblem
Mae pobl yn gweld cam-drin a bygwth ymgeiswyr fel rhan o broblem ehangach yn y gymdeithas
Roedd y cyfranogwyr yn cydnabod yn eang fod cam-drin a bygwth ymgeiswyr yn fater difrifol. Fodd bynnag, nid oeddent yn ei weld fel rhywbeth unigryw i wleidyddiaeth. Yn hytrach, roedd llawer yn ei weld fel rhan o broblem ehangach o elyniaeth, rhaniad ac ymddygiad camdriniol cynyddol ar draws y gymdeithas, yn enwedig ar-lein.
Disgrifiodd llawer o gyfranogwyr ddadlau wleidyddol y DU fel un sy’n dod yn fwy cynddeiriog a rhannol, gyda datblygiadau cyfryngau cymdeithasol, tensiynau byd-eang a diffyg ymddiriedaeth mewn gwleidyddion yn cyfrannu at amgylchedd lle ceir mwy o wrthdaro. Roedd ymddiriedaeth mewn gwleidyddion cenedlaethol yn isel yn gyffredinol ac yn aml yn gysylltiedig â chanfyddiadau bod gwleidyddion yn methu â chyflawni addewidion.
Roedd y cyfranogwyr o’r farn bod ymgeiswyr yn arbennig o agored i niwed, o’u cymharu â phroffesiynau eraill neu bobl sy’n amlwg yn y cyhoedd, oherwydd eu bod yn cynrychioli pleidiau gwleidyddol a pholisïau a all gael effaith uniongyrchol ar fywydau pobl. O ganlyniad, roeddent yn teimlo bod ymgeiswyr yn aml yn dod yn ganolbwynt ar gyfer rhwystredigaeth a dicter y cyhoedd.
Dywedodd y cyfranogwyr y dylai ymgeiswyr ddisgwyl wynebu rhywfaint o feirniadaeth, ond nid camdriniaeth ddifrifol
Gwnaeth y cyfranogwyr wahaniaethu rhwng anghytuno gwleidyddol cyfreithlon ac ymddygiad camdriniol neu fygythiol. Er eu bod yn cydnabod bod cam-drin a bygwth ymgeiswyr yn broblem, roedd llawer hefyd yn teimlo bod sefyll etholiad yn dod â rhywfaint o graffu a beirniadaeth gyhoeddus.
Nid oedd y cyfranogwyr yn disgwyl i ymgeiswyr gael camdriniaeth ddifrifol, barhaus na bygythiol. Fodd bynnag, roeddent yn credu’n gyffredinol bod rhywfaint o negyddiaeth yn anochel yn yr amgylchedd gwleidyddol presennol. O ganlyniad, roedd llawer yn teimlo y dylai ymgeiswyr fod yn barod i oddef rhywfaint o feirniadaeth ac ymddygiad heriol.
Roedd y rhan fwyaf o ymddygiadau camdriniol a bygythiol yn cael eu hystyried i fod yn annerbyniol
Gofynnwyd i gyfranogwyr ystyried ystod o senarios damcaniaethol sy’n cynnwys ymddygiadau megis:
- gweiddi ar ymgeiswyr
- cydio mewn ymgeisydd wrth ganfasio
- bygythiadau ar-lein a sylwadau negyddol ar y cyfryngau cymdeithasol
- taflu wyau ac ymddygiad gwawdlyd
- difwyno posteri ymgyrchu
Roedd y rhan fwyaf o’r cyfranogwyr yn ystyried yr ymddygiadau hyn i fod yn annerbyniol. Yr eithriad oedd gweiddi ar ymgeisydd, a achosodd farn gymysg ac a welwyd weithiau fel rhan o anghytuno gwleidyddol brwd.
Wrth farnu p’un a oedd ymddygiad yn dderbyniol, canolbwyntiodd y cyfranogwyr yn bennaf ar y niwed y gallai ei achosi i’r ymgeisydd unigol. Dim ond nifer fach o gyfranogwyr a ystyriodd yn ddigymell yr effaith ehangach ar ddemocratiaeth, megis annog pobl i beidio â sefyll etholiad neu leihau cynrychiolaeth mewn cymunedau.
Roedd p’un a oedd pobl yn deall beth yw cam-drin a bygwth ymgeiswyr yn dibynnu ar y cyd-destun ac at bwy yr oedd wedi’i anelu
Daeth barn y cyfranogwyr yn fwy cynnil pan drafodasant yr amgylchiadau o amgylch ymddygiad camdriniol a bygythiol. Yn hytrach na gweld ymddygiadau fel rhai derbyniol neu annerbyniol yn unig, ystyriodd llawer ffactorau a wnaeth gamau gweithredu yn fwy neu’n llai dealladwy. Hynny yw, er y gallai cyfranogwyr ystyried yr ymddygiad yn ddewis annerbyniol, gallent ddeall beth a arweiniodd at yr ymddygiad yn digwydd.
Yn gyffredinol roedd cyfranogwyr yn fwy deallgar o feirniadaeth a anelwyd at bolisïau, penderfyniadau neu gamau gweithredu cyhoeddus ymgeisydd nag ymosodiadau a anelwyd at eu nodweddion personol. Roedd camdriniaeth yn ymwneud â nodweddion gwarchodedig megis hil, rhywioldeb neu grefydd yn cael ei hystyried yn eang i fod yn llinell goch glir.
Gwelwyd trais, bygythiadau o drais ac ymddygiad bygythiol yn gorfforol fel pethau a oedd yn arbennig o annerbyniol. Er bod y rhan fwyaf o gyfranogwyr hefyd yn condemnio bygythiadau ar-lein, roedd rhai yn teimlo bod sylwadau ar-lein yn llai difrifol na bygythiadau wyneb yn wyneb, yn enwedig os oeddent yn credu eu bod yn annhebygol o gael eu gweithredu.
Roedd pobl yn gyffredinol yn fwy deallgar o ymatebion digymell a ysgogwyd gan emosiwn nag ymddygiad a oedd yn ymddangos ei fod wedi’i gynllunio neu wedi’i dargedu. Gwelwyd camdriniaeth a ddigwyddodd yng nghartref ymgeisydd fel peth gwaeth nag ymddygiad a ddigwyddodd mewn lleoliad cyhoeddus.
Un pwynt a gynhyrchodd gytundeb cyffredin oedd na ddylai ffrindiau, aelodau o’r teulu na chydweithwyr ymgeiswyr byth fod yn destun camdriniaeth a bygythiadau. Teimlai cyfranogwyr nad oedd yr unigolion hyn wedi dewis rhoi eu hunain ym mywyd cyhoeddus ac na ddylent wynebu’r un profiad.
Roedd cam-drin a bygwth menywod ac ymgeiswyr tro cyntaf neu ymgeiswyr lleol yn fater a oedd yn arbennig yn peri pryder i bobl
Roedd cyfranogwyr yn aml yn teimlo bod camdriniaeth a gyfeiriwyd at ymgeiswyr benywaidd yn llai dealladwy nag ymddygiad tebyg tuag at ddynion. Credai llawer y byddai menywod yn fwy tebygol o deimlo eu bod yn cael eu bygwth yn gorfforol a gwnaethant dynnu sylw at bryderon ynghylch materion ehangach misogynedd a thrais yn erbyn menywod.
Roedd cyfranogwyr hefyd yn llai deallgar o gamdriniaeth a gyfeiriwyd at ymgeiswyr tro cyntaf ac ymgeiswyr lleol. Roeddent yn aml yn gweld yr ymgeiswyr hyn fel rhai sy’n fwy agored i niwed ac yn llai cyfrifol am benderfyniadau sy’n effeithio ar fywydau pobl o gymharu â gwleidyddion cenedlaethol neu ymgeiswyr sydd â hanes o fod mewn swydd.
Roedd barn gymysg ynghylch a oedd ethnigrwydd ymgeisydd yn newid canfyddiadau. Teimlai rhai cyfranogwyr fod cam-drin ymgeiswyr o gefndiroedd ethnig lleiafrifol yn rywbeth a oedd yn arbennig yn peri pryder o ystyried canfyddiadau o hiliaeth gynyddol, tra bod eraill yn credu na ddylai ethnigrwydd wneud unrhyw wahaniaeth i sut y caiff ymddygiad ei farnu.
Credai pobl y byddai mynd i’r afael â chamdriniaeth a bygythiadau yn gofyn am gamau gweithredu ar draws y gymdeithas
Teimlai cyfranogwyr fod cam-drin a bygwth ymgeiswyr yn broblem rhy eang ac yn rhy gymhleth i gael ei datrys gan unrhyw sefydliad unigol. Yn hytrach, roeddent yn ffafrio dull ar y cyd sy’n cynnwys cwmnïau cyfryngau cymdeithasol, y llywodraeth, rheoleiddwyr, yr heddlu, ysgolion, rhieni, gwleidyddion ac aelodau o’r cyhoedd.
Gwelwyd bod gan gwmnïau cyfryngau cymdeithasol rôl arbennig o bwysig. Roedd cyfranogwyr eisiau camau gweithredu cryfach yn erbyn cynnwys camdriniol, systemau adrodd gwell a mwy o atebolrwydd i’r rhai sy’n gyfrifol am gamdriniaeth ar-lein. Roedd llawer hefyd yn cefnogi mesurau i’w gwneud yn anoddach i bobl ymddwyn yn gamdriniol tra’n aros yn ddienw ar-lein.
Roedd galwadau hefyd am ganlyniadau cliriach a gorfodi mwy gweladwy. Teimlai llawer o gyfranogwyr nad oeddent yn gwybod beth oedd y gyfraith yn y maes hwn ac roeddent eisiau gweithredu cryfach yn erbyn y rhai sy’n ymwneud â’r mathau o gamdriniaeth a bygythiadau sydd fwyaf difrifol.
Cynhaliwyd yr ymchwil rhwng 10 Chwefror a 6 Mawrth 2026 ac roedd yn cynnwys cyfanswm o 94 o gyfranogwyr o bob rhan o’r DU. Recriwtiwyd cyfranogwyr i gynrychioli ystod o oedrannau, rhywiau, cefndiroedd ethnig, lefelau o ymgysylltiad gwleidyddol, cysylltiadau gwleidyddol a lleoliadau ar draws pob un o bedair gwlad y DU.
Cynhaliwyd yr ymchwil mewn dau gam ar-lein, wedi’u cefnogi gan nifer fach o gyfweliadau manwl. Cynlluniwyd y dull i annog cyfranogwyr i rannu eu barn yn agored a lleihau dylanwad pwysau cymdeithasol ar ymatebion.
Cymerodd 84 o gyfranogwyr ran mewn fforwm ysgrifenedig ar-lein a gynhaliwyd ar blatfform Recollective. Cipiodd hyn eu meddyliau cychwynnol am y pwnc cyn trafod fel grŵp.
Cymerodd 80 o gyfranogwyr a gwblhaodd y fforwm ar-lein ran wedyn mewn cyfres o grwpiau trafod ar-lein byw a gynhaliwyd ar Zoom. Trafododd y cyfranogwyr y senarios mewn fwy o fanylder a gwnaethant archwilio’r amgylchiadau a allai wneud ymddygiadau camdriniol a bygythiol yn fwy neu’n llai dealladwy.
Trefnwyd y trafodaethau yn 17 grŵp, gyda chyfranogwyr wedi’u grwpio’n fras yn ôl oedran, rhyw ac ethnigrwydd i annog trafodaeth agored.
Cynhaliwyd 10 cyfweliad manwl gyda phobl a fyddai wedi cael hi’n anodd cymryd rhan mewn fforwm ar-lein neu drafodaeth grŵp, gan gynnwys pobl ag anghenion cyfathrebu penodol, llythrennedd isel, niwrowahaniaeth neu allgáu digidol.
Yr holl ddata arolwg ymgeiswyr o arolwg a weinyddwyd mewn partneriaeth â Collignon, S. ac Rüdig, W. (2026). Arolwg ymgeiswyr y Senedd 2026. Mile End Institute, Queen Mary University of London a'r Comisiwn Etholiadol.
Mae manylion llawn y fethodoleg ar gael yn yr adroddiad.