Maint y cofrestrau etholiadol yn 2023

Yng Nghymru a’r Alban, gall pobl ifanc 16 ac 17 mlwydd oed bleidleisio yn etholiadau Senedd Cymru, yn etholiadau Senedd yr Alban ac mewn etholiadau cynghorau lleol. Cyflwynwyd y newid hwn yn 2015 yn yr Alban ac yn 2020 yng Nghymru.

Yn yr Alban, roedd 76,134 o bobl ifanc 16 ac 17 mlwydd oed wedi’u cofrestru ar y cofrestrau llywodraeth leol ar ddiwedd canfas 2023 (gweler Tabl 4). Mae hyn yn cynrychioli gostyngiad o -1.1% ers 2022. Gallai'r gostyngiad fod oherwydd diffyg digwyddiadau etholiadol yn yr Alban ers etholiadau cynghorau 2022.

Mae Swyddogion Cofrestru Etholiadol ledled yr Alban yn parhau i ymgysylltu â phobl ifanc 16 ac 17 mlwydd oed gan ddefnyddio amrywiaeth o ddulliau gan gynnwys postio uniongyrchol, cyfathrebu ffôn/testun, cysylltu ag ysgolion a phrifysgolion, cyhoeddi datganiadau i'r wasg, gweithgarwch cyfryngau cymdeithasol, dosbarthu cylchlythyrau, a hysbysebu lleol, yn ogystal â gweithgaredd lleol gyda sefydliadau partner.

Yng Nghymru, roedd 33,929 o bobl ifanc 16 ac 17 mlwydd oed ar gofrestrau llywodraeth leol ar 1 Rhagfyr 2023. Mae hyn yn ostyngiad o -7.6% ers 2022, sy’n golygu bod nifer y bobl ifanc 16 ac 17 mlwydd oed cofrestredig wedi disgyn yn ôl i lefelau 2021. O’u cymryd gydag amcangyfrifon poblogaeth canol blwyddyn y SYG ar gyfer Cymru ar gyfer 2022, mae ein data canfas yn awgrymu bod ychydig dros hanner o bobl ifanc 16 ac 17 mlwydd oed yng Nghymru wedi’u cynnwys ar y cofrestrau llywodraeth leol ar hyn o bryd1 . 

Bu ymgais gan Lywodraeth Cymru i gefnogi cynnydd yn y niferoedd cofrestru a sicrhau bod y gofrestr etholiadol yn gyflawn ac yn gywir. Rhwng mis Medi 2021 a mis Medi 2022 cynigiodd Llywodraeth Cymru gyllid grant o hyd at £25,000 i bob tîm etholiadol awdurdod lleol i recriwtio swyddog penodedig i weithio ar wella cyfraddau cofrestru etholiadol ymhlith y grwpiau sydd newydd eu hetholfreinio ac anodd eu cyrraedd. Er nad oedd y cynllun grant yn gweithredu y tu hwnt i fis Medi 2022, cynyddwyd y setliad cyffredinol i awdurdodau lleol yn 2022-23 9.4% i helpu awdurdodau lleol i ystyried cynllunio hirdymor mewn gwasanaethau etholiadol. 
 

Ar adeg canfas 2023, gallai dinesydd o’r DU sy’n byw dramor ac sydd wedi’i gofrestru i bleidleisio yn y DU yn ystod y 15 mlynedd diwethaf wneud cais i fod yn bleidleisiwr tramor ac roedd rhaid adnewyddu’r cofrestriad hwn yn flynyddol. Cyfanswm yr etholwyr tramor ar gofrestrau Prydain Fawr yn 2023 oedd 62,169.

Mae hyn yn ostyngiad o -22.0% ers cyhoeddi’r cofrestrau yn 2022. Mae’n barhad yn y dirywiad yn nifer yr etholwyr tramor cofrestredig sydd wedi bod yn mynd rhagddo ers 2019. Mae’n debygol bod y gostyngiad hwn o ganlyniad i’r ffaith nad oes etholiad wedi bod lle gall etholwyr tramor bleidleisio ers etholiad cyffredinol Senedd y DU yn 2019.

Mae Deddf Etholiadau 2022 yn ymestyn y nifer o ddinasyddion tramor a fydd yn gymwys i gofrestru a phleidleisio, a hefyd yn newid yr angen i adnewyddu cofrestriadau yn flynyddol i bob tair blynedd. Gallai ymestyn y cymhwystra arwain at nifer uchel o geisiadau yn agos at ddiwedd etholiad cyffredinol nesaf Senedd y DU, y bydd angen i Swyddogion Cofrestru Etholiadol baratoi ar ei gyfer. Rydym yn cynnal gweithgareddau cymorth ac ymgysylltu wedi'u targedu gyda Swyddogion Cofrestru Etholiadol cyn etholiad cyffredinol nesaf Senedd y DU.
 

Gostyngodd nifer yr etholwyr dienw ar y cofrestrau seneddol ym Mhrydain Fawr o 2,842 yn 2022 i 2,636 yn 2023 (Tabl 6).

Mae cofrestru di-enw ar gael i bobl sy’n bodloni anghenion arbennig, y byddai eu diogelwch nhw, neu rywun yn yr un aelwyd â nhw, mewn perygl. Mae pobl sydd wedi cofrestru’n ddienw yn ymddangos ar y gofrestr etholiadol heb eu henw a’u cyfeiriad.