We're showing you content for:

Deiseb adalw yw'r broses lle gall AS golli ei sedd yn Nhŷ'r Cyffredin.

Bydd gan bleidleiswyr yn yr etholaeth berthnasol chwe wythnos i lofnodi’r ddeiseb. Drwy lofnodi deiseb adalw, mae pleidleiswyr yn dweud eu bod am i’w AS golli ei sedd. Dim ond y rheini sydd am weld yr AS yn colli ei sedd ddylai lofnodi'r ddeiseb.

Os bydd o leiaf 10% o bleidleiswyr yn yr etholaeth yn llofnodi'r ddeiseb, bydd yr AS yn colli ei sedd a chaiff isetholiad ei gychwyn. Gall yr AS a gafodd ei adalw sefyll fel ymgeisydd yn yr is-etholiad.

Os bydd llai na 10% o bleidleiswyr yn yr etholaeth yn llofnodi'r ddeiseb, ni fydd yr AS yn colli ei sedd.

Sut y bydd deiseb adalw yn cychwyn

Bydd deiseb adalw yn cychwyn os bydd AS:

  • wedi cael ei euogfarnu o drosedd yn y DU ac wedi cael dedfryd o garchar (yn cynnwys dedfryd wedi'i hatal) neu wedi'i orchymyn i gael ei gadw yn y ddalfa, heblaw o dan ddeddfwriaeth iechyd meddwl yn unig
  • wedi cael ei wahardd o Dŷ'r Cyffredin am 10 diwrnod eistedd neu 14 o ddiwrnodau calendr, neu
  • wedi cael ei euogfarnu o ddarparu gwybodaeth ffug neu gamarweiniol ar gyfer hawliadau lwfans o dan Ddeddf Safonau Seneddol 2009.

Yn achos cyhuddiad, dim ond os na fydd yr euogfarn, y ddedfryd neu'r gorchymyn wedi cael eu gwrthdroi yn ystod y cyfnod apelio neu heb i unrhyw apêl gael ei chlywed a'i gwrthod y caiff y ddeiseb adalw ei hagor.

Ni chaiff deiseb adalw ei hagor, os:

  • caiff etholiad cyffredinol Senedd y DU ei gynnal o fewn y chwe mis nesaf
  • yw deiseb adalw eisoes yn cael ei chynnal mewn perthynas â'r AS, neu
  • os yw sedd yr AS eisoes yn wag

Pwy all lofnodi’r ddeiseb

Gallwch lofnodi'r ddeiseb os ydych wedi’ch cofrestru i bleidleisio mewn cyfeiriad yn yr etholaeth berthnasol ar gyfer Senedd y DU.

Rhaid eich bod wedi cofrestru i bleidleisio cyn hanner nos ar y dyddiad y bydd Llefarydd y Tŷ yn hysbysu am y ddeiseb. Bydd hyn fel arfer tua deg diwrnod cyn i’r ddeiseb agor.

Mae’n rhaid i chi hefyd fod:

  • yn 18 oed neu drosodd (neu'n cael eich pen-blwydd yn 18 oed cyn diwedd y cyfnod llofnodi o chwe wythnos)
  • yn ddinesydd y DU, yn ddinesydd Gwyddelig, neu'n ddinesydd cymwys yn un o wledydd y Gymanwlad

Llofnodi'r ddeiseb

Gallwch lofnodi'r ddeiseb yn bersonol, drwy’r post neu drwy benodi dirprwy i lofnodi ar eich rhan.

Llofnodi'r ddeiseb yn bersonol

Er mwyn llofnodi'r ddeiseb, bydd angen i chi fynd i’r man llofnodi a neilltuwyd ar eich cyfer. Bydd y Swyddog Deisebau yn anfon manylion ac oriau agor y lleoliad atoch.

Bydd angen i chi ddod â math o ID ffotograffig a dderbynnir gyda chi.

Pan fyddwch yn cyrraedd man llofnodi, bydd aelod o'r staff yn:

  1. Gofyn am eich enw a'ch cyfeiriad fel y gall ddod o hyd i chi ar y gofrestr etholiadol.
  2. Gofyn am eich ID ffotograffig ac yn gwirio ei fod yn cael ei dderbyn ac yn edrych fel chi.
  3. Os yw eich ID yn dderbyniol, byddant yn rhoi taflen llofnodi i chi.
  4. Ar ôl i chi lofnodi’r daflen gallwch ei rhoi yn y blwch pleidleisio.

Llofnodi'r ddeiseb drwy’r post

Os ydych am lofnodi’r ddeiseb drwy’r post, bydd angen i chi wneud cais i bleidleisio drwy’r post. Y terfyn amser ar gyfer gwneud cais yw 5pm, 11 diwrnod gwaith cyn diwedd y cyfnod llofnodi.

Os ydych eisoes wedi’ch cofrestru fel pleidleisiwr post, byddwch yn cael taflen llofnodi drwy’r post. Bydd angen i chi ddychwelyd y daflen llofnodi at eich Swyddog Deisebau cyn diwedd y cyfnod llofnodi.

Dysgwch ragor o wybodaeth.

Llofnodi'r ddeiseb drwy ddirprwy

Os gwyddoch na fyddwch yn gallu cyrraedd y man llofnodi i lofnodi’r ddeiseb,, gallwch ofyn i rywun rydych yn ymddiried ynddo lofnodi ar eich rhan. Gelwir hyn yn bleidlais drwy ddirprwy a chyfeirir yn aml at y person sy'n llofnodi’r ddeiseb fel eich dirprwy.

Er mwyn llofnodi drwy ddirprwy, bydd angen i chi gwblhau ffurflen gais drwy ddirprwy a'i dychwelyd i'ch swyddfa cofrestru etholiadol leol erbyn 5pm chwe diwrnod gwaith cyn diwedd y cyfnod llofnodi.

Bydd angen i'ch dirprwy ddangos math o ID a dderbynnir yn y man llofnodi cyn y gall lofnodi.

Dysgwch ragor am lofnodi drwy ddirprwy.

Beth sy’n digwydd ar ôl i’r ddeiseb adalw gau

Cyfrif y llofnodion

Rhaid cyfrif y llofnodion ar y ddeiseb cyn gynted â phosib ar ôl diwedd y cyfnod llofnodi – mae’n rhaid iddo gael ei wneud heb fod yn hwyrach na diwrnod wedyn.

Os bydd o leiaf 10% o bleidleiswyr cymwys wedi llofnodi'r ddeiseb, bydd y ddeiseb yn llwyddiannus. Mae hyn yn golygu daw sedd yr AS yn wag ar ôl i’r Swyddog Deisebau hysbysu'r Llefarydd am ganlyniad y ddeiseb.

Os bydd llai na 10% o bleidleiswyr cymwys yn llofnodi'r ddeiseb, bydd y ddeiseb yn aflwyddiannus a ni fydd yr AS yn colli ei sedd. Naill ffordd neu’r llall, bydd y canlyniad yn cael ei gyhoeddi i’r cyhoedd.

Bydd hyn wedyn yn cychwyn y broses o gynnal is-etholiad.

A ellir cau deiseb adalw yn gynnar?

Dim ond yn y sefyllfaoedd canlynol y ellir cau deiseb cyn diwedd y cyfnod llofnodi o chwe wythnos:

  • bydd sedd yr AS yn mynd yn wag am unrhyw reswm arall (fel ymddiswyddiad)
  • caiff euogfarn, dedfryd o garchar neu orchymyn cadw ei (g)wrthdroi, neu
  • bydd y Senedd yn galw etholiad cyffredinol Senedd y DU yn gynnar a gaiff ei gynnal o fewn chwe mis i hysbysiad y Llefarydd

A yw’n bosibl herio canlyniad deiseb adalw?

Ydy, mae’n bosibl herio canlyniad deiseb adalw. Er mwyn gwneud hyn byddai angen i chi gyflwyno cwyn am y ddeiseb adalw i’r Uchel Lys.