Canllawiau i Swyddogion Canlyniadau sy’n gweinyddu etholiad y Senedd

Rhaid i chi benderfynu ar ddilysrwydd papur enwebu, ffurflen cyfeiriad cartref a ffurflen cydsynio ag enwebiad cyn gynted ag y bo’n ymarferol ar ôl cyflwyno’n ffurfiol.1  Mae hyn yn galluogi unrhyw ymgeiswyr unigol neu bleidiau y mae eu henwebiadau wedi’u pennu’n annilys i gyflwyno papurau newydd cyn y dyddiad cau ar gyfer enwebiadau.

Os na chyflwynwyd set gyflawn o bapurau enwebu erbyn y dyddiad cau ar gyfer enwebiadau, nid yw’r enwebiad wedi’i wneud, sy’n golygu na allwch ddyfarnu bod yr enwebiad yn ddilys neu’n annilys.2
 
Ar gyfer enwebiadau rhestr plaid, os nad yw’r ffurflen enwebu a’r ffurflenni cyfeiriad cartref ar gyfer pob ymgeisydd wedi’u cyflwyno erbyn y dyddiadau cau ar gyfer enwebiadau, nid yw enwebiad y rhestr plaid wedi’i wneud, sy’n golygu na allwch ddyfarnu bod yr enwebiad yn ddilys neu’n annilys.

Yn ogystal, oherwydd bod pob ymgeisydd ar y rhestr plaid yn gyfrifol am gyflwyno ei ffurflen cydsynio ag enwebiad ei hun, pan nad yw ffurflen cydsynio ag enwebiad wedi’i gyflwyno erbyn y dyddiadau cau ar gyfer enwebiadau ar gyfer un neu ragor o ymgeiswyr ar y rhestr, nid yw enwebiad yr ymgeisydd hwnnw/enwebiadau'r ymgeiswyr hynny wedi’u gwneud, sy’n golygu na allwch ddyfarnu bod ei enwebiad/eu henwebiadau yn ddilys neu’n annilys.

Os nad ydych wedi derbyn yr ernes ofynnol erbyn y dyddiad cau ar gyfer cyflwyno papurau enwebu, nid yw enwebiad y blaid neu’r ymgeisydd unigol, fel sy’n briodol, wedi’i wneud, sy’n golygu na allwch ddyfarnu bod yr enwebiad yn ddilys neu’n annilys.

Mewn unrhyw achos lle nad yw ymgeisydd neu blaid wedi cyflwyno, yna nid oes angen gwneud penderfyniad swyddogol, ac ni ddylai ei enw/eu henwau ymddangos ar y datganiad ynghylch y pleidiau a phersonau a enwebwyd (fel sy’n briodol).

Rydym wedi llunio rhestr wirio i’ch cynorthwyo â phrosesu ffurflenni enwebu.

Gallwch ddod o hyd i’r rhestr wirio enwebiadau yn yr adran enwebiadau o’n tudalen adnoddau.

Derbyn enwebiadau fel y maent

Ni ddylech:

• ymgymryd ag unrhyw archwiliad nac ymchwil, nid yw eich dyletswydd yn mynd y tu hwnt i wirio bod ffurflen enwebu a ffurflen cyfeiriad cartref yn gywir fel y maent.3  

Ni ddylech:

• ymchwilio p'un a yw enw a roddir ar ffurflen enwebu'n wir

Dylech:

• ddiystyru unrhyw wybodaeth bersonol sydd gennych eisoes
• penderfynu ar enwebiadau ar sail y ffurflen ei hun

Enwebiadau ffug

Mewn amgylchiadau prin iawn, mae eithriad, yn seiliedig ar gyfraith achos, i’r egwyddor o dderbyn papurau enwebu fel y maent. Mae'n bosibl y byddwch yn dod ar draws sefyllfa lle mae enwebiad yr ymgeisydd yn amlwg yn un ffug - er enghraifft, os yw ymgeisydd wedi rhoi enw neu gyfeiriad ffug amlwg fel ‘Mickey Mouse o Disney Land’. Mewn achos o’r fath pan nad yw manylion yr ymgeisydd yn unol â gofynion y gyfraith, rhaid ystyried enwebiad yr ymgeisydd hwnnw yn annilys ar y sail honno.4  Mewn achos o ymgeisydd rhestr plaid, ni fyddai hyn yn effeithio ar ddilysrwydd gweddill yr ymgeiswyr ar y rhestr plaid.

Yn ogystal, mae’r gyfraith achos hefyd yn pennu bod ymgeiswyr sy’n rhoi manylion anweddus, hiliol neu sy’n annog troseddu yn nodi manylion nad ydynt yn unol â gofynion y gyfraith. Y rheswm am hyn yw eu bod yn torri’r gyfraith a/neu y byddant yn anochel yn cynnwys y Swyddog Canlyniadau mewn achos o dorri’r gyfraith. 

Wrth ystyried yr enw, y brif ystyriaeth ddylai fod a yw’r enw a ddarparwyd ar y ffurflen enwebu yn ymddangos ei fod yn amlwg yn ffug ar wyneb y papur. 

Os nad yw’r enw’n ymddangos yn enw gwirioneddol ac os yw’n ymddangos yn hytrach ei fod yn ddatganiad neu’n slogan er enghraifft, gallwch ystyried ei fod yn amlwg yn ffug. 

Byddai unrhyw gasgliad yn cael ei gefnogi drwy ystyried y cyd-destun ehangach. Er enghraifft, a yw’r enw’n ymddangos yn slogan gwleidyddol a wneir mewn ymateb i ddigwyddiadau gwleidyddol cyfoes, yn hytrach nag yn enw gwirioneddol ar berson go iawn? 

Mae’n debyg y byddai'r llys yn dod i’r casgliad yn yr amgylchiadau hynny bod enwau o’r fath yn amlwg yn ffug ac y dylid gwrthod y ffurflen enwebu.