Canllawiau i’r Cyfryngau Etholiad Senedd Cymru 2026

O’r etholiad ar 7 Mai 2026 ymlaen, bydd newidiadau sylweddol i’r Senedd ac Etholiadau’r Senedd.  

• Aelodau – bydd gan y Senedd 96 o Aelodau yn hytrach na 60.
• Etholaethau – Bydd gan Gymru 16 etholaeth, a bydd pob un ohonynt yn ethol chwe ymgeisydd.
• Y system bleidleisio – bydd Etholiadau’r Senedd yn defnyddio ‘System Rhestr Gyfrannol Gaeedig’. Mae hyn yn golygu y bydd nifer yr ymgeiswyr sy’n cael eu hethol o bob plaid yn cael ei benderfynu ar ganran y pleidleisiau y mae’r blaid yn eu derbyn.  
• Y papur pleidleisio – Bydd gan bawb sy’n gymwys i bleidleisio un bleidlais ac un papur pleidleisio, gan ddewis naill ai plaid wleidyddol neu ymgeisydd annibynnol.  
• Amseriad etholiadau – Cynhelir etholiadau bob 4 blynedd yn lle 5. 

O 7 Mai 2026, bydd gan y Senedd 96 o Aelodau yn hytrach na’r 60 sydd ganddi nawr. Bydd gan Gymru 16 etholaeth a bydd pob etholaeth yn ethol chwe Aelod o’r Senedd.  

Cafodd yr ardaloedd newydd eu llunio gan Gomisiwn Democratiaeth a Ffiniau Cymru drwy baru 32 o Etholaethau Senedd y DU i Gymru. Gwnaeth y Comisiwn hefyd ystyried ffiniau lleol, cysylltiadau trafnidiaeth a ffyrdd, a nodweddion naturiol megis afonydd a mynyddoedd.

Gall pleidleiswyr ddod o hyd i’w hetholaeth newydd trwy nodi eu cod post ym map chwiliwr etholaethau’r Senedd. 

Canllaw Etholiad y Senedd

Bydd y Comisiwn Etholiadol yn cyhoeddi llyfryn gwybodaeth sy’n amlinellu gwybodaeth allweddol am Etholiad y Senedd. Ddiwedd mis Mawrth, anfonir copi corfforol o’r llyfryn hwn i bob aelwyd yng Nghymru, a bydd fersiwn ar-lein yn cael ei gyhoeddi ar wefan y Comisiwn Etholiadol. Bydd y llyfryn ar gael i bleidleiswyr yn Gymraeg a Saesneg, a bydd pleidleiswyr hefyd yn gallu gofyn amdano mewn fformatau hygyrch.  

Fideo animeiddiedig

Mae’r Comisiwn Etholiadol wedi datblygu fideo animeiddiedig sy’n crynhoi’r wybodaeth allweddol y mae angen i bleidleiswyr ei gwybod i fwrw eu pleidlais yn Etholiad y Senedd.

Ymgyrch cofrestru pleidleiswyr

Mae’r Comisiwn Etholiadol yn cynnal ymgyrch hysbysebu â thâl i sicrhau bod pleidleiswyr yn ymwybodol o’r dyddiad cau ar gyfer cofrestru pleidleiswyr, sef 20 Ebrill. Gellir dod o hyd i adnoddau hyrwyddo sy’n cefnogi’r ymgyrch hon ar ein gwefan.

Adnoddau addysgol

Mae’r Comisiwn Etholiadol, y Senedd a Chomisiynydd Plant Cymru wedi cyhoeddi adnoddau addysg i gefnogi pobl ifanc i gymryd rhan yn yr etholiad. Mae’r adnoddau wedi’u cynnal ar wefan y Democracy Classroom.

Partneriaethau

Mae’r Comisiwn Etholiadol yn gweithio gyda nifer o sefydliadau partner gwahanol i sicrhau y gall pleidleiswyr o grwpiau sydd wedi’u tan-gofrestru gael mynediad at wybodaeth gywir am Etholiad y Senedd. Gellir dod o hyd i adnoddau wedi’u teilwra i grwpiau penodol ar ein gwefan.

Gwefannau ar gyfer prif sefydliadau  

Bydd gwefannau swyddogol y Comisiwn Etholiadol, Senedd Cymru, y Comisiwn Democratiaeth a Ffiniau a phob Cyngor Lleol hefyd yn rhannu gwybodaeth allweddol am Etholiad y Senedd.  

I bleidleisio yn etholiad y Senedd, mae’n rhaid eich bod wedi’ch cofrestru i bleidleisio yng Nghymru a:  

• 16 mlwydd oed neu’n hŷn ar ddiwrnod yr etholiad
• dinesydd Prydeinig neu Wyddelig; neu
• yn ddinesydd cymwys y Gymanwlad neu’r UE neu’n ddinesydd tramor cymwys sy’n byw yng Nghymru 

Bydd angen i unrhyw un sydd am bleidleisio ar 7 Mai fod wedi cofrestru i bleidleisio erbyn 11:59pm ar ddydd Llun 20 Ebrill. Gall pleidleiswyr gofrestru ar-lein yn www.gov.uk/cofrestru-i-bleidleisio.  

Gall pobl gofrestru o hyd trwy lenwi ffurflen gofrestru bapur os yw’n well ganddynt. Gallant gysylltu â’u swyddfa cofrestru etholiadol leol am ffurflenni neu eu lawrlwytho ar wefan Llywodraeth y DU (Yn agor mewn ffenestr newydd).

Gellir dod o hyd i fanylion cyswllt swyddfa gofrestru etholiadol yr awdurdod lleol gan ddefnyddio’r offeryn chwilio am god post ar wefan y Comisiwn Etholiadol.

Mewn rhai achosion, gall pleidleiswyr fod yn gymwys i gofrestru mewn dau gyfeiriad gwahanol. Er enghraifft, os ydynt yn berchen ar ddau gartref neu os ydynt yn fyfyriwr sy’n byw i ffwrdd o gartref. Y Swyddog Cofrestru Etholiadol lleol sydd i benderfynu a yw rhywun yn gymwys i gofrestru.

Os yw unigolyn wedi’i gofrestru i bleidleisio mewn dau ardal awdurdod lleol gwahanol, yna yn etholiadau lleol mis Mai mae ganddynt hawl gyfreithiol i bleidleisio yn y ddwy ardal hynny.  

Fodd bynnag, dim ond mewn un lle y gallwch bleidleisio yn ystod etholiad y Senedd, gan ei bod yn drosedd pleidleisio ddwywaith mewn etholiad cyffredinol. 

Gall staff milwrol y lluoedd arfog a’u priod neu bartneriaid sifil, sy’n gwasanaethu yn y DU neu dramor, gofrestru naill ai yn eu cyfeiriad cartref neu yn eu barics yn y ffordd arferol, neu fel ‘pleidleisiwr gwasanaeth’. Mae pleidleiswyr gwasanaeth yn llenwi datganiad lluoedd arfog fel y gallant gael eu cofrestru pan fyddant i ffwrdd o’u cyfeiriad cartref ar ddyletswydd.  

Gall carcharorion ar remánd (y rhai nad ydynt wedi’u heuogfarnu a’u dedfrydu) bleidleisio. Ni all carcharorion sydd wedi’u heuogfarnu a gedwir yn y ddalfa oherwydd eu dedfryd bleidleisio yn etholiad y Senedd.

Mewn rhai amgylchiadau cyfyngedig, gall carcharorion a ryddhawyd ar drwydded dros dro fodloni’r meini prawf i gofrestru i bleidleisio.  

Mae system bleidleisio etholiad y Senedd wedi newid i ‘system rhestr gyfrannol gaeedig’. Mae hwn yn fath o gynrychiolaeth gyfrannol. Mae hyn yn golygu bod nifer y seddi y mae pob plaid neu ymgeisydd annibynnol yn eu hennill yn adlewyrchu canran y pleidleisiau a gawsant.  

Mae rhagor o wybodaeth am y system bleidleisio ar gael ar wefan y Comisiwn Etholiadol.  

Y system a ddefnyddir i ddyrannu seddi yn y Senedd yw’r un system ag a ddefnyddiwyd i ddyrannu seddi rhanbarthol yn etholiadau blaenorol y Senedd ac etholiadau blaenorol Cynulliad Cymru.  

Po fwyaf o bleidleisiau y mae plaid wleidyddol neu ymgeisydd annibynnol yn eu cael, y mwyaf o seddi y byddant yn eu hennill. Y bobl sydd ar frig rhestr pob plaid wleidyddol sy’n cael eu hethol yn gyntaf. Bydd nifer eu hymgeiswyr a gaiff eu hethol yn dibynnu ar faint o bleidleisiau y mae’r blaid yn eu hennill.  

Er enghraifft, os bydd plaid wleidyddol yn ennill tair sedd, bydd y tri pherson ar frig eu rhestr yn cael eu hethol i’r seddi hynny. Bydd 96 Aelod o’r Senedd yn cael eu hethol yn gyfan gwbl.  

Mae’r Senedd wedi cyhoeddi disgrifiad manwl o sut mae pleidleisiau’n cael eu dyrannu gan ddefnyddio dull D’Hont. 

Bydd pleidleiswyr yn derbyn un papur pleidleisio a bydd ganddynt un bleidlais i ddewis cynrychiolydd.  

Dylai pleidleiswyr farcio eu papur pleidleisio â chroes (X) yn y blwch wrth ymyl eu dewis o blaid wleidyddol neu ymgeisydd annibynnol. Y blaid wleidyddol neu’r ymgeisydd annibynnol y maent yn dymuno iddynt gynrychioli eu hetholaeth yn y Senedd. Bydd y papur pleidleisio yn dal i ddangos rhestr lawn o’r ymgeiswyr yn rhestr y blaid wleidyddol.  

Os bydd plaid yn ennill digon o bleidleisiau, byddant yn ennill un sedd neu fwy yn y Senedd. Os bydd ymgeisydd annibynnol yn ennill digon o bleidleisiau, byddant yn ennill sedd yn y Senedd. 

Swyddog Canlyniadau'r Etholaeth sy’n gyfrifol yn gyfan gwbl am gyfrif y pleidleisiau. Er mwyn cefnogi gweinyddwyr etholiadol gyda’r broses gyfrif, rydym wedi cyhoeddi canllawiau ar y cyfrif.   

Bydd pleidleisiau yn etholiad y Senedd ar 7 Mai 2026 yn cael eu cyfrif yn ystod y dydd ar y diwrnod ar ôl y bleidlais, yn dilyn cyfarwyddyd gan Fwrdd Rheoli Etholiadau Cymru.

Mae’n rhaid i bob cyfrif ddechrau rhwng 9am ac 11am ar ddydd Gwener 8 Mai a bydd y rhan fwyaf o etholaethau yn gwirio nifer y papurau pleidleisio ar 8 Mai. Mae’r cyfarwyddyd yn rhoi hyblygrwydd i Swyddogion Canlyniadau sy’n dymuno gwirio papurau pleidleisio yn syth ar ôl i’r bleidlais gau am 10pm ar ddydd Iau 7 Mai.  

Bydd yr awdurdod lleol perthnasol yn gallu darparu amseroedd cyfrif rhagamcanol.  

Rydym wedi cyhoeddi sgript drafft i Swyddogion Canlyniadau'r Etholaeth ei ddefnyddio wrth gyhoeddi’r canlyniadau.  

Mae pedwar cam i’r broses gyfrif:  

1. Mae’r blychau pleidleisio trwy’r post a’r blychau pleidleisio o’r gorsafoedd pleidleisio yn cyrraedd y lleoliad cyfrif.  
2. Mae staff yn cynnal proses ddilysu ac yn sicrhau bod nifer y papurau pleidleisio drwy’r post a’r papurau pleidleisio yn cyfateb i’r niferoedd a gofnodwyd gan y Swyddog Canlyniadau, a chan y Swyddog Llywyddu yn yr orsaf bleidleisio yn y drefn honno.  
3. Mae’r pleidleisiau’n cael eu cyfrif a chyhoeddir y canlyniadau gan y Swyddog Canlyniadau.  
4. Bydd y Swyddog Canlyniadau yn cyhoeddi enw’r ymgeisydd gyda’r nifer fwyaf o bleidleisiau wedi’i ethol yn briodol.   

Gall rhywun herio canlyniad etholiad drwy gyflwyno deiseb etholiadol. Mae hwn yn weithred gyfreithiol a chaiff ei ddyfarnu gan farnwr yn y llys.  

Gall y bobl ganlynol gyflwyno deiseb etholiadol:

• person sy’n hawlio ei fod wedi bod yn ymgeisydd yn yr etholiad, neu
• pedwar person a bleidleisiodd fel etholwyr yn yr etholiad neu yr oedd ganddynt hawl i bleidleisio yn yr etholiad, heblaw am etholwyr a gofrestrwyd yn ddienw  

Fel arfer rhaid cyflwyno deiseb yn etholiad y Senedd o fewn 21 diwrnod calendr ar ôl y diwrnod y cynhaliwyd yr etholiad. Gellir caniatáu rhagor o amser o dan amgylchiadau penodol.  

Mae’n rhaid i unrhyw un sydd am sefyll fel ymgeisydd rhestr plaid neu ymgeisydd unigol yn etholiad y Senedd fod:

• yn 18 oed o leiaf
• wedi’u cofrestru fel etholwr llywodraeth leol yng Nghymru  
• yn ddinesydd Prydeinig, yn ddinesydd cymwys o’r Gymanwlad, yn ddinesydd tramor cymwys, yn ddinesydd Gweriniaeth Iwerddon neu’n ddinesydd o’r Undeb Ewropeaidd sy’n preswylio yn y Deyrnas Unedig.  

Mae dinesydd cymwys o’r Gymanwlad yn ddinesydd o’r Gymanwlad sydd naill ai:

• ddim angen caniatâd i ddod i mewn neu i aros yn y Deyrnas Unedig, neu
• sydd â chaniatâd amhenodol i aros yn y Deyrnas Unedig.

Dinesydd tramor cymwys yw rhywun nad yw’n:  

• ddinesydd y Gymanwlad, neu
• dinesydd yr Undeb Ewropeaidd, neu
• dinesydd Gweriniaeth Iwerddon sydd â chaniatâd i aros, neu nad oes angen caniatâd i aros arno, neu sy’n cael ei drin fel rhywun sydd â chaniatâd i ddod i mewn i’r DU neu aros yno.

Mae’r rheolau ynghylch sefyll mewn etholiad a’r anghymwysiadau sy’n berthnasol yn gymhleth. Mae rhagor o wybodaeth ar gael yng nghanllawiau’r Comisiwn Etholiadol i ymgeiswyr ac asiantiaid.

Y dyddiad cynharaf y gall rhywun ddod yn ymgeisydd swyddogol yw ar ddyddiad diddymu’r Senedd (8 Ebrill 2026). Os yw person eisoes wedi datgan ei fod yn ymgeisydd yn yr etholiad, neu os yw’r blaid wedi datgan bwriad yr ymgeisydd i sefyll, bydd yn dod yn ymgeisydd yn swyddogol ar y dyddiad hwn.

Os ydynt yn datgan y byddant yn ymgeisydd yn yr etholiadau ar ôl 8 Ebrill, maen nhw’n dod yn ymgeisydd ar y diwrnod hwnnw, neu’r dyddiad y maen nhw’n cyflwyno’u papurau enwebu yn ffurfiol – pa un bynnag sydd gynharaf. 

Nac oes, gall person sefyll fel ymgeisydd annibynnol, h.y. nid ar gyfer unrhyw blaid wleidyddol. Ar y papur pleidleisio bydd ymgeiswyr annibynnol naill ai’n cael eu galw’n ‘annibynnol’ neu’n ddim byd.  

Mae gan Weinidogion Cymru ddyletswydd i ddarparu cynllun o gymorth ariannol i gynorthwyo ymgeiswyr sy’n anabl mewn etholiadau yng Nghymru i oresgyn y rhwystrau i’w cyfranogiad yn yr etholiadau hynny sy’n gysylltiedig â’u hanabledd. O ganlyniad i’r ddyletswydd hon, mae deddfwriaeth wedi’i chyflwyno i sefydlu cynllun cymorth ariannol a weithredir gan Anabledd Cymru i gefnogi ymgeiswyr sy’n anabl i oresgyn y rhwystrau i’w cyfranogiad mewn etholiadau yng Nghymru. Mae gwybodaeth am y cynllun ar gael ar eu gwefan www.disabilitywales.org. 

Mae’n anghyfreithlon gwneud datganiad ffug am gymeriad personol ymgeisydd er mwyn dylanwadu ar ganlyniad yr etholiad. Gall yr heddlu ymchwilio i honiadau o’r drosedd etholiadol benodol o wneud datganiad ffug.

Mae rheolau am ddifenwi hefyd yn berthnasol i ddeunyddiau etholiad. Mae materion difenwi yn fater i’r llysoedd sifil.

Nid oes gan y Comisiwn Etholiadol rôl reoleiddiol mewn perthynas â chynnwys deunydd ymgyrchu na’r hyn y mae ymgeiswyr yn ei ddweud am ei gilydd. Fodd bynnag, rydym yn annog pob ymgyrchydd i ymgymryd â’u rôl hanfodol yn gyfrifol a chefnogi tryloywder o ran ymgyrchoedd. 

Rydym yn cydnabod bod dadl wleidyddol gadarn yn rhan o ddemocratiaeth iach, ond weithiau gall pethau fynd yn rhy bell.

Mae’r Comisiwn wedi gweithio gyda Chyngor Cenedlaethol Penaethiaid yr Heddlu a Gwasanaeth Erlyn y Goron i gynhyrchu dogfennau canllaw ar gyfer ymgeiswyr ac ymgyrchwyr, i’w helpu i ddeall pryd y mae ymddygiad yn mynd y tu hwnt i ddadl wleidyddol ac y gallai fod yn anghyfreithlon.  

• Mae Pan fydd pethau’n mynd yn rhy bell yn ganllaw sy’n rhoi arweiniad cyffredinol i ymgeiswyr mewn etholiadau. 

Yn ôl y gyfraith, mae’n rhaid i ymgeiswyr, pleidiau ac ymgyrchwyr di-blaid ddefnyddio ‘argraffnodau’ ar eu holl ddeunydd etholiadol printiedig. Mae argraffnod yn cynnwys enw a chyfeiriad yr argraffydd a’r hyrwyddwr (yr unigolyn a awdurdododd argraffu’r deunydd). Rhaid ei gynnwys ar yr holl ddeunydd printiedig fel posteri, placardiau a thaflenni. Mae hyn er mwyn i etholwyr fod yn glir ynghylch ffynhonnell deunydd yr ymgyrch. Mae’n drosedd i beidio â chynnwys argraffnod ar ddeunydd etholiadol argraffedig.

Mae’n ofynnol cael argraffnodau ar bob hysbyseb gwleidyddol digidol taledig. Mae’n ofynnol hefyd i ymgeiswyr, pleidiau, ymgyrchwyr cofrestredig a rhai grwpiau eraill gynnwys argraffnod ar ddeunydd ymgyrchu digidol arall, os yw’n bodloni profion penodol. Mae angen i argraffnod ddigidol gynnwys enw a chyfeiriad yr hyrwyddwr ac unrhyw berson y cyhoeddir y deunydd ar ei ran.  

I gael rhagor o wybodaeth, gweler ein canllawiau ar argraffnodau print a digidol. 

Unwaith y daw rhywun yn ymgeisydd, mae ganddynt hawl i dderbyn, yn rhad ac am ddim, gopi o’r gofrestr etholiadol lawn a’r rhestrau o bobl sy’n pleidleisio drwy’r post neu drwy ddirprwy (y rhestrau pleidleiswyr absennol) ar gyfer yr etholaeth y maent yn ei chystadlu.

Dim ond i’w helpu i gwblhau eu ffurflen enwebu, i ymgyrchu ac i wirio bod rhoddion y maent yn eu derbyn yn dod o ffynhonnell a ganiateir, y caiff ymgeiswyr ddefnyddio’r gofrestr etholiadol lawn.  

Mae’n rhaid i ymgeiswyr beidio â rhyddhau unrhyw fanylion sy’n ymddangos yn y gofrestr etholiadol (mae hyn yn wahanol i wybodaeth ar y gofrestr agored sydd ar werth yn gyffredinol). 

Oes, mae hawl gan ymgeiswyr i gael tâl post yn rhad ac am ddim ar uchafswm o ddau gyfathrebiad etholiadol a anfonwyd at etholwyr yn yr etholaeth. 

Gall unrhyw un drefnu hustyngau. Maent yn ddigwyddiadau sydd wedi’u cynllunio i roi cyfle i’r cyhoedd glywed gan ymgeiswyr neu bleidiau sy’n sefyll mewn etholiad yn eu hetholaeth.  

Hustyngau annetholus yw hustyngau na ellir eu gweld yn rhesymol fel rhai y’u bwriedir i ddylanwadu pleidleiswyr i bleidleisio dros neu yn erbyn pleidiau gwleidyddol neu ymgeiswyr penodol.

Nid oes gofyniad cyfreithiol i’r person sy’n trefnu hustyngau wahodd pob ymgeisydd neu blaid sy’n sefyll mewn etholaeth. Fodd bynnag, er y gall gwariant ar hustyngau detholiadol gael ei reoleiddio, nid yw’n cael ei reoleiddio ar gyfer hustyngau annetholiadol.  

Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllawiau ar hustyngau.

Nid yw adroddiadau, ysgrifau nodwedd ac erthyglau golygyddol newyddion mewn print neu gyfryngau ar-lein yn destun cyfraith etholiadol, ac nid ydynt yn rhan o gwmpas cylch gwaith y Comisiwn Etholiadol. Ofcom sy’n gyfrifol am reoleiddio’r teledu a’r radio, a Sefydliad Annibynnol Safonau’r Wasg sy’n rheoleiddio’r rhan fwyaf o bapurau newydd a chylchgronau’r DU.  

Mae trafodaethau ar y teledu, radio neu ar-lein rhwng arweinwyr pleidiau’n fater i’r darlledwyr a’r papurau newydd perthnasol. Nid oes gan y Comisiwn Etholiadol rôl reoleiddiol mewn perthynas â thrafodaethau rhwng arweinwyr pleidiau na darllediadau etholiadol pleidiau.     

Y cyfnod a reoleiddir yw’r cyfnod cyn etholiad pan fydd y rheolau o ran gwariant etholiadol yn gymwys i ymgyrchu. Mae’n rhaid i bleidiau gwleidyddol ac ymgeiswyr annibynnol adrodd am yr holl wariant sy’n digwydd yn ystod y cyfnod.  

Mae’r cyfnod a reoleiddir ar gyfer etholiad y Senedd yn dechrau ar 7 Ionawr 2026 a bydd yn dod i ben ar ddiwrnod yr etholiad, sef 7 Mai 2026. 

Y terfyn gwariant i ymgeiswyr unigol yn ystod y cyfnod a reoleiddir yn etholiad y Senedd yw £52,500.  

Mae’r terfyn gwariant ar gyfer pleidiau gwleidyddol yn seiliedig ar sawl ymgeisydd mae’r blaid yn sefyll ym mhob etholaeth. Mae chwe sedd ym mhob etholaeth, ond gall plaid gyflwyno hyd at wyth ymgeisydd ar eu rhestr fesul etholaeth.

Mae pob etholaeth y mae plaid yn ei brwydro yn ychwanegu at ei therfyn gwariant, yn seiliedig ar nifer yr ymgeiswyr sydd ganddi yn sefyll yn yr etholaeth honno. Ar gyfer pob etholaeth mae pleidiau’n ychwanegu rhwng £52,500 a £70,000 i’w terfyn gwariant cenedlaethol, fel y nodir yn y tabl isod. Os yw plaid yn sefyll o leiaf chwe ymgeisydd ym mhob etholaeth, bydd cyfanswm ei therfyn gwariant yn £1,120,000. 

Nid yw gwariant gan ymgeiswyr i hyrwyddo’u hymgeisyddiaeth cyn i’r cyfnod a reoleiddir ar gyfer ymgeiswyr ddechrau yn cael ei reoleiddio ac nid oes angen adrodd amdano.

Bydd unrhyw wariant gan blaid yn hyrwyddo’i hymgeiswyr cyn i gyfnod a reoleiddir yr ymgeisydd ddechrau, yn dod o dan y rheolau ar gyfer gwariant plaid.  

Bydd canllawiau pellach ar wariant plaid ac ymgeisydd ar gael ar wefan y Comisiwn.  

Mae gwariant plaid ac ymgeisydd yn cynnwys, ymhlith pethau eraill, cost:  

• hysbysebu o unrhyw fath, megis posteri, hysbysebion papur newydd, gwefannau neu fideos
• deunydd digymell a anfonir at bleidleiswyr, megis llythyrau, taflenni neu e-byst nad ydynt yn ymateb i ymholiadau penodol

Mae gweithgareddau nad ydynt yn cyfrif yn cynnwys, ymhlith pethau eraill:

• defnyddio cerbyd personol rhywun neu ddull cludiant arall sydd wedi ei gaffael yn bennaf ar gyfer defnydd personol y person hwnnw ac mae’n cael ei ddarparu am ddim
• costau y mae’n rhesymol i’w priodoli i anabledd yr ymgeisydd

Mae rhagor o wybodaeth am ba weithgareddau sy’n cyfrif tuag at y terfyn gwariant ar gael yn ein canllawiau i ymgeiswyr a phleidiau gwleidyddol.

Pleidiau gwleidyddol sy’n gyfrifol am reoli ac adrodd ar wariant ymgeiswyr ar restr plaid. Asiant ymgeisydd annibynnol (neu’r ymgeisydd os yw’n gweithredu fel ei asiant ei hun) sy’n gyfrifol am reoli ac adrodd ar y gwariant.  

Dylai pob plaid, ymgeisydd annibynnol ac asiant sicrhau eu bod yn deall y rheolau a bod yr holl wariant wedi’i awdurdodi, ei gofnodi a’i adrodd yn gywir.    

Mae gwario mwy na’r terfyn gwariant neu fethu â chyflwyno ffurflen gwariant neu ddatganiad erbyn y dyddiad cau heb reswm awdurdodedig yn drosedd o dan Orchymyn Senedd Cymru (Cynrychiolaeth y Bobl) 2025.  

Mae gan y Comisiwn Etholiadol hawl cyfreithiol i sicrhau cydymffurfiaeth gyda’r rheol ar wariant a rhoddion ymgeiswyr, ond dim pwerau cosbi mewn achos o dorri’r rheolau. Dylid cyfeirio unrhyw achosion a dybir o dorri’r rheolau i’r heddlu.  

Y Swyddog Canlyniadau Etholaethol a’r Swyddog(ion) Cofrestru Etholiadol sydd yn bennaf gyfrifol am bob ardal. Maent yn gweithio’n agos gyda’u heddlu lleol.  

Mae’r Canllawiau ar heddlua etholiadau wedi’u cyhoeddi i gefnogi swyddogion yr heddlu a swyddogion Pwynt Cyswllt Unigol yr heddlu wrth iddynt roi ar waith cynlluniau i rwystro a chanfod twyll etholiadol yng Nghymru a Lloegr. Mae’r canllawiau hyn, sy’n adeiladu ar waith a gynhaliwyd yn flaenorol gan y Comisiwn Etholiadol a Chyngor Cenedlaethol Penaethiaid yr Heddlu, yn ffurfio rhan o Ymarfer Proffesiynol Awdurdodedig y Coleg Plismona ar gyfer heddlu yng Nghymru a Lloegr.  

Mae Deddf Cynrychiolaeth y Bobl 1983 yn nodi nifer o droseddau yn ymwneud â thwyll etholiadol. Yr heddlu perthnasol ar gyfer yr ardal lle cynhelir yr etholiad fyddai’n gyfrifol am ymchwilio i unrhyw honiadau o droseddau posibl.

Mae gan bob heddlu swyddog Pwynt Cyswllt Unigol dynodedig i arwain ar droseddau sy’n gysylltiedig ag etholiadau a rhoi cyngor i swyddogion yr heddlu lleol. Gall pobl hefyd ddewis cysylltu â Crimestoppers yn ddienw ar 0800 555 111.

Dylai unrhyw un sydd â thystiolaeth fod trosedd etholiadol wedi’i chyflawni, gan gynnwys ymgeiswyr, gwleidyddion ac aelodau o’r cyhoedd, gysylltu â’r heddlu ar unwaith, gan ddefnyddio’r llinell nad ydyw ar gyfer ar gyfer argyfyngau, sef 101, oni bai bod trosedd yn cael ei chyflawni ar y pryd. 

• Dynwared – Mae hi’n drosedd pleidleisio fel rhywun arall (p’un a yw’r person hwnnw’n fyw, yn farw neu’n ffug), naill ai drwy’r post neu mewn gorsaf bleidleisio, yn bersonol neu drwy ddirprwy.  
• Dylanwad gormodol / bygythiadau – Dylanwad gormodol yw pan fo rhywun yn defnyddio, neu’n bygwth defnyddio, grym neu drais i wneud i rywun bleidleisio mewn ffordd arbennig neu beidio â phleidleisio o gwbl. Mae hyn yn cynnwys troseddau dylanwad gormodol uniongyrchol ac anuniongyrchol, a’r rheiny sy’n digwydd cyn ac ar ôl etholiad.  
• Llwgrwobrwyo – Bydd person yn euog o lwgrwobrwyo’n cynnwys os yw’n rhoi gwobr (ariannol neu anariannol) yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol er mwyn cymell unrhyw bleidleisiwr i bleidleisio neu i beidio â phleidleisio.  
• Tretio – Mae person yn euog o dretio os yw naill ai cyn, yn ystod neu ar ôl etholiad yn cynnig unrhyw fwyd, diod neu adloniant neu ddarpariaeth i ddylanwadu’n llwgr ar unrhyw bleidleisiwr. Mae tretio yn gofyn am fwriad llwgr – nid yw’n berthnasol i letygarwch arferol.
• Datganiadau anwir – Mae hi’n drosedd gwneud neu gyhoeddi datganiad anwir o ffaith am gymeriad personol neu ymddygiad ymgeisydd er mwyn effeithio ar ethol ymgeisydd mewn etholiad. Nid yw datganiadau anwir nad ydynt yn ymwneud â phersonoliaeth neu ymddygiad ymgeisydd yn anghyfreithlon dan gyfraith etholiadol, ond gellid eu hystyried fel enllib neu athrod. Mae’n drosedd rhoi datganiad anwir yn hysbys ar bapur enwebu.
• Troseddau yn ymwneud â phleidleisio lluosog a phleidleisio drwy ddirprwy – Ceir amryw droseddau yn ymwneud â phleidleisio lluosog a phleidleisio drwy ddirprwy, gan gynnwys pleidleisio (yn bersonol, drwy’r post neu drwy ddirprwy) pan nad oes hawl gennych wneud hynny a phleidleisio mwy nag unwaith yn yr un etholiad.
• Gwybodaeth ffug mewn cysylltiad â chofrestru a phleidleisio absennol – Mae hi’n drosedd rhoi gwybodaeth cofrestru ffug i Swyddog Cofrestru Etholiadol. Mae hi hefyd yn drosedd rhoi gwybodaeth ffug ar gyfer pleidlais bost neu bleidlais drwy dirprwy.
• Ymgyrchwyr gwleidyddol yn trin dogfennau pleidleisio drwy’r post – Mae hi’n drosedd i ymgyrchwyr gwleidyddol drin papurau pleidleisio wedi’u cwblhau neu becynnau pleidleisio drwy’r post ar gyfer pleidleiswyr nad ydynt yn deulu agos neu’n rhywun y maent yn gofalu amdano.

Yn Etholiad y Senedd, y Swyddog Canlyniadau Etholaethol sy’n gyfrifol yn bersonol am gynnal yr etholiad, gan gynnwys y broses enwebu, cyfrif y pleidleisiau a chyhoeddi’r canlyniad. 

Mae Swyddogion Cofrestru Etholiadol yn gyfrifol am baratoi a chynnal y cofrestrau etholiadol a’r rhestr o bleidleiswyr absennol yn eu hardal. Rhaid iddynt sicrhau bod y cofrestrau etholiadol mor gywir a chyflawn â phosibl.

Y Swyddog Canlyniadau yn unig sy’n cael y writ (er y gall ddirprwyo’r swyddogaeth hon) Y writ yw’r gorchymyn i gynnal etholiad mewn etholaeth. Gall y Swyddog Canlyniadau hefyd penderfynu datgan y canlyniad ar ddiwedd y cyfrif a dychwelyd y writ.

Y Swyddog Canlyniadau Gweithredol, sydd fel arfer yn uwch swyddog yn yr awdurdod lleol, sy’n gyfrifol am weinyddiaeth yr etholiad.  

 Penodir Swyddogion Llywyddu gan Swyddogion Canlyniadau lleol i redeg gorsafoedd pleidleisio. Mae dyletswyddau’n cynnwys trefnu cynllun yr orsaf bleidleisio, goruchwylio clercod pleidleisio, cyhoeddi papurau pleidleisio, cynorthwyo pleidleiswyr, rhoi cyfrif am yr holl bapurau pleidleisio a sicrhau bod blychau pleidleisio yn cael eu cludo’n ddiogel i leoliad y cyfrif.