Canllawiau i Swyddogion Canlyniadau sy’n gweinyddu etholiad y Senedd

Dyfarnu papurau pleidleisio amheus

Wrth ddyfarnu papurau pleidleisio amheus, dylech:

• fod yn glir ac yn gyson bob amser
• cymryd amser i sicrhau y rhoddir penderfyniad ystyriol ym mhob achos
• penderfynu a yw bwriad y pleidleisiwr i’w weld yn amlwg ar y papur pleidleisio

Fel rhan o hyn, bydd angen i chi wneud y canlynol:

• ystyried y papur pleidleisio cyfan
• ystyried a yw'r ffordd y mae papur pleidleisio wedi'i farcio yn golygu:
  • bod pleidlais dros un blaid neu ymgeisydd unigol yn amlwg

Papurau pleidleisio a wrthodwyd

Mae’r ddeddfwriaeth yn nodi bod yn rhaid i chi wrthod papur pleidleisio:1

• nad yw’n dwyn y marc swyddogol (nid y marc adnabod unigryw)
• lle rhoddir mwy nag un bleidlais  
• lle mae unrhyw beth wedi'i ysgrifennu neu ei farcio y gellir adnabod y pleidleisiwr ohono (ac eithrio rhif y papur pleidleisio wedi'i argraffu neu farc adnabod unigryw arall)
• sydd heb ei farcio neu'n annilys oherwydd ansicrwydd

Ni ddylid categoreiddio unrhyw bleidleisiau nas defnyddiwyd fel rhai sydd wedi’u gwrthod, ond dylid eu cofnodi o hyd er mwyn darparu trywydd archwilio clir a helpu i gysoni ffigyrau’r dilysu a’r cyfrif.

Fodd bynnag, mae deddfwriaeth yn datgan, oni bai fod y ffordd y mae’r papur pleidleisio’n cael ei farcio yn nodi pwy yw’r pleidleisiwr, na ddylid gwrthod papur pleidleisio os yw bwriad y pleidleisiwr yn glir2 neu os yw’r bleidlais wedi’i marcio:

• yn rhywle arall heblaw am y lle priodol
• fel arall ac eithrio â chroes, neu
• unrhyw rwygiadau neu ddifrod.

Ar ben hynny, efallai y bydd angen ystyried papurau pleidleisio ymhellach pan fydd:

• unrhyw beth anarferol amdano (er enghraifft, unrhyw bapur pleidleisio yr ymddengys ei fod wedi'i newid, naill ai gydag offeryn ysgrifennu sy'n amlwg yn wahanol neu gyda hylif cywiro)
• unrhyw bapur pleidleisio wedi'i dorri neu wedi'i ddifrodi

Gellir derbyn papurau pleidleisio sydd wedi’u rhwygo neu eu difrodi fel pleidlais ddilys cyn belled â bod y papur yn dal i gynnwys y marc swyddogol a bod bwriad y pleidleisiwr yn glir ac nad oes unrhyw un o’r seiliau eraill dros wrthod yn berthnasol.

Am ragor o wybodaeth, darllenwch ein canllawiau ar sut mae delio â phapurau pleidleisio wedi'u torri mewn sesiynau agor pleidleisiau drwy’r post.

Rhaid cynnwys a chyfrif y pleidleisiau hynny a gaiff eu datgan yn rhai dilys yng nghyfanswm y nifer o bleidleisiau a fwriwyd ar gyfer yr ymgeisydd priodol.

Cofnodi papurau pleidleisio a wrthodwyd

Mae eich penderfyniad ar unrhyw gwestiwn sy’n codi mewn perthynas â phapur pleidleisio yn derfynol a dim ond drwy ddeiseb etholiadol y gellir ei herio.3

Rhaid i chi lunio datganiad sy'n dangos nifer y papurau pleidleisiau a wrthodwyd ac am ba reswm.4

Dylech felly fod â system ar waith drwy gydol y broses ddyfarnu ar gyfer didoli’r papurau pleidleisio a wrthodwyd i’r penawdau canlynol:5

• diffyg marc swyddogol
• rhoddwyd mwy nag un bleidlais
• ysgrifen neu farc a all ddangos pwy yw'r pleidleisiwr
• heb ei farcio neu'n annilys oherwydd ansicrwydd.

Dylech ystyried canllawiau'r Comisiwn ac unrhyw ganllawiau ychwanegol a gyhoeddir gan y Bwrdd Rheoli Etholiadol i sicrhau bod gwrthodiad yn cael ei gategoreiddio'n gywir ac yn gyson ar gyfer adrodd ar y datganiad.

Rhaid i chi sicrhau eich bod yn marcio pob papur pleidleisio a wrthodwyd gyda'r gair ‘gwrthodwyd’ neu ‘rejected’ neu'r ddau, a rhaid ychwanegu'r geiriau ‘gwrthwynebwyd y gwrthodiad’ neu ‘rejection objected’ neu'r ddau os bydd asiant cyfrif yn gwrthwynebu eich penderfyniad.6

Er y dylai arsylwyr allu arsylwi ar y broses hon, yn wahanol i asiantiaid, nid oes ganddynt hawl gyfreithiol i wrthwynebu gwrthod papur pleidleisio.

Dylech roi copi o’r datganiad gwrthod yn y pecyn ar gyfer papurau pleidleisio a wrthodwyd.